Najważniejsze
- •Osoby jedzące najwięcej żywności ultraprzetworzonej miały o 58 proc. wyższe ryzyko demencji i o 46 proc. wyższe ryzyko zaburzeń poznawczych niż osoby jedzące jej najmniej.
- •Najsilniej z ryzykiem wiązały się przetworzone mięsa, m.in. boczek, hot dogi i krojona szynka.
- •Dieta oparta na mniej przetworzonych produktach, takich jak owoce, warzywa i pełne ziarna, była powiązana z niższym ryzykiem pogorszenia funkcji poznawczych.
- •Badanie miało charakter obserwacyjny, więc pokazuje związek, ale nie dowodzi, że żywność ultraprzetworzona bezpośrednio powoduje demencję.
- •W USA żywność ultraprzetworzona stanowi już 53 proc. spożywanych kalorii, co podkreśla skalę problemu dietetycznego.
Wysokie spożycie żywności ultraprzetworzonej wiąże się z 58 proc. wyższym ryzykiem demencji i 46 proc. wyższym ryzykiem zaburzeń poznawczych u dorosłych w USA.
Badacze z Harvard T.H. Chan School of Public Health i innych instytucji ustalili, że osoby jedzące najwięcej żywności ultraprzetworzonej miały o 58 proc. wyższe ryzyko rozwoju demencji i o 46 proc. wyższe ryzyko upośledzenia funkcji poznawczych niż osoby jedzące jej najmniej. Wyniki opublikowano w American Journal of Public Health. Analiza objęła ponad 5,3 tys. dorosłych w wieku 50 lat i więcej w USA, których obserwowano przez niemal dziewięć lat.
Naukowcy uwzględnili w obliczeniach m.in. wykształcenie, dochody, palenie tytoniu i aktywność fizyczną. W grupie o najniższym spożyciu ultraprzetworzonej żywności demencję rozpoznano u 105 z 18 021 osób, a w grupie o najwyższym spożyciu — u 150 z 18 021. Autorzy zwrócili też uwagę, że największe ryzyko wiązało się z produktami takimi jak przetworzone mięsa, w tym boczek, hot dogi i krojona szynka.
W analizie porównywano także dietę opartą na mniej przetworzonych produktach. Osoby, które jadły więcej świeżych owoców, warzyw i pełnych ziaren, miały niższe ryzyko demencji i zaburzeń poznawczych. Zdaniem autorów nawet umiarkowane spożycie żywności ultraprzetworzonej może wiązać się z gorszymi wynikami poznawczymi, a nie ma wyraźnego poziomu, który można by uznać za całkowicie bezpieczny.
Żywność ultraprzetworzona obejmuje zwykle produkty zawierające dodatki i składniki, których nie używa się w domowej kuchni. Należą do nich m.in. słodzone napoje, chipsy, pakowane przekąski i ciastka. W USA taki rodzaj żywności odpowiada już za 53 proc. spożywanych kalorii, co pokazuje skalę zmian w diecie Amerykanów. Wcześniejsze badania łączyły wysokie spożycie takich produktów także z otyłością, cukrzycą typu 2 i chorobami układu krążenia.
Autorzy zaznaczają, że ich praca ma charakter obserwacyjny, więc nie dowodzi, że ultraprzetworzona żywność bezpośrednio powoduje demencję. W praktyce wyniki wzmacniają argumenty na rzecz ograniczania takich produktów i zastępowania ich żywnością mniej przetworzoną. Jeśli kolejne badania potwierdzą te zależności, mogą one mieć znaczenie dla zaleceń dietetycznych i profilaktyki zdrowia mózgu u starszych dorosłych.
Najważniejsze liczby z badania o żywności ultraprzetworzonej i demencji
| Wskaźnik | Wynik |
|---|---|
| Wzrost ryzyka demencji przy najwyższym spożyciu UPF | 58 proc. |
| Wzrost ryzyka upośledzenia funkcji poznawczych | 46 proc. |
| Liczba obserwowanych dorosłych 50+ | ponad 5,3 tys. |
| Czas obserwacji | niemal 9 lat |
| Przypadki demencji w grupie najniższego spożycia | 105 |
| Przypadki demencji w grupie najwyższego spożycia | 150 |
| Udział UPF w kaloriach w USA | 53 proc. |
Na podstawie treści artykułu oraz opisu badania z Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Jak żywność ultraprzetworzona może łączyć się z ryzykiem demencji
Opracowanie własne na podstawie badania opisanego w artykule.
Słownik pojęć
- Żywność ultraprzetworzona (UPF)
- Produkty przemysłowo wytwarzane z dodatkami i składnikami zwykle nieużywanymi w domowej kuchni, np. słodzone napoje, chipsy, pakowane przekąski, ciastka.
- Demencja
- Zespół objawów obejmujący postępujące pogorszenie pamięci, myślenia i zdolności wykonywania codziennych czynności.
- Upośledzenie funkcji poznawczych
- Obniżenie sprawności pamięci, uwagi, języka lub innych procesów myślowych, które może poprzedzać demencję.
- Badanie obserwacyjne
- Typ badania, w którym naukowcy analizują zależności bez ingerowania w to, co jedzą lub robią uczestnicy; nie dowodzi przyczynowości.
- Czynniki zakłócające
- Inne cechy, np. wykształcenie, dochody, palenie czy aktywność fizyczna, które mogą wpływać na wynik analizy.
