Najważniejsze
- •Żywność wysoko przetworzona (UPF) mogła odpowiadać za 23% do 38% zgonów i przypadków chorób układu krążenia w Kanadzie w 2019 roku.
- •Ograniczenie spożycia UPF o 20-50% mogłoby zapobiec tysiącom zgonów oraz nowych zachorowań na serce rocznie.
- •Krytycy badania wskazują na ograniczenia metodologiczne modelu matematycznego oraz trudność w oddzieleniu skutków samego przetwarzania od wpływu nadmiaru cukru, soli i tłuszczu.
- •W Wielkiej Brytanii aż 56% spożywanych kalorii pochodzi z produktów wysoko przetworzonych, a u nastolatków wskaźnik ten rośnie do 68%.
Z opublikowanego przez kanadyjskich naukowców badania wynika, że spożywanie żywności wysoko przetworzonej mogło przyczynić się do 23–38 proc. zgonów z powodu chorób układu krążenia w Kanadzie w 2019 roku.
15 lipca 2026 roku zespół badawczy z Uniwersytetu w Montrealu opublikował badanie modelowe. Wynika z niego, że spożycie żywności wysoko przetworzonej odpowiadało za 23–38 proc. zachorowań oraz zgonów z powodu chorób układu krążenia w Kanadzie w 2019 roku. Artykuł na łamach czasopisma „American Journal of Preventive Medicine” oraz prezentacja tych wniosków podczas Międzynarodowego Kongresu ds. Otyłości wywołały debatę naukową na temat zasadności wprowadzenia systemowych regulacji rynku spożywczego.
Naukowcy zestawili dane o nawykach żywieniowych Kanadyjczyków z 2015 roku z informacjami o stanie zdrowia populacji z 2019 roku oraz wskaźnikami ryzyka z Francji, Włoch i USA. Opracowany model matematyczny wykazał, że spożywanie wysoko przetworzonych produktów przełożyło się w Kanadzie na 58,2–96 tys. przypadków chorób układu krążenia oraz 10,6–17,4 tys. zgonów w samym 2019 roku. Autorzy szacują, że ograniczenie konsumpcji tej żywności o 20–50 proc. mogłoby zapobiec rocznie od 16,8 tys. do 45,9 tys. zachorowań na choroby serca oraz ocalić życie od 3,1 tys. do 8,3 tys. osób.
Wątpliwości wokół metodologii badania
Sceptycy zwracają jednak uwagę na ograniczenia metodologiczne projektu. Prof. Alberto Fiore z Uniwersytetu Abertay wskazał, że model charakteryzuje się szerokim marginesem błędu. Co więcej, analiza wrażliwości wykazuje, że zmiana przyjętego wskaźnika ryzyka zmniejsza wyjściową szacowaną liczbę unikniętych zachorowań o blisko 40 proc. Krytycy podkreślają również, że badanie opiera się wyłącznie na modelowaniu matematycznym, a nie na bezpośrednich obserwacjach klinicznych. Narzędzie to nie pozwala na wyizolowanie wpływu statusu socjoekonomicznego uczestników ani nie uwzględnia perspektywy przedstawicieli branży spożywczej. Prof. Fiore zaznaczył także, że negatywne skutki zdrowotne wynikają z nadmiaru sodu, cukru i tłuszczów w diecie, a nie z samego procesu technologicznego przetwarzania żywności.
Globalny trend i próby regulacji rynku
Praca kanadyjskich naukowców wpisuje się w globalną dyskusję nad rosnącym spożyciem żywności wysoko przetworzonej. Przykładowo w Wielkiej Brytanii produkty te dostarczają średnio 56 proc. codziennych kalorii, a w grupie nastolatków odsetek ten sięga aż 68 proc. To znacznie więcej niż we Francji czy we Włoszech. Aby ograniczyć ten trend, niektóre kraje decydują się na rozwiązania systemowe. Należą do nich m.in. podatki cukrowe (wprowadzone np. w Wielkiej Brytanii i Meksyku) oraz uproszczone systemy znakowania opakowań ostrzeżeniami żywieniowymi, na co zdecydowało się Chile.
Organizacje pacjenckie, w tym brytyjskie stowarzyszenie Stroke Association, apelują do rządów o podjęcie działań ułatwiających dostęp do tańszej i zdrowszej żywności. Wyniki opisywanej analizy mogą nasilić presję na decydentów, by wprowadzili oni nowe obciążenia podatkowe oraz ograniczenia marketingowe dla producentów żywności.
Szacowany wpływ spożycia żywności wysoko przetworzonej (UPF) na choroby układu krążenia w Kanadzie (dane za 2019 r.) oraz potencjalne skutki redukcji spożycia
| Kategoria analizy | Wartość minimalna | Wartość maksymalna |
|---|---|---|
| Przypadki chorób układu krążenia przypisywane UPF | 58 200 | 96 000 |
| Zgony z powodu chorób układu krążenia przypisywane UPF | 10 600 | 17 400 |
| Zapobieganie przypadkom chorób serca (przy redukcji UPF o 20-50%) | 16 800 | 45 900 |
| Zapobieganie zgonom (przy redukcji UPF o 20-50%) | 3 100 | 8 300 |
Badanie Uniwersytetu w Montrealu / American Journal of Preventive Medicine 2026
Żywność wysoko przetworzona w liczbach
Dane na podstawie badania Uniwersytetu w Montrealu oraz statystyk spożycia w Wielkiej Brytanii.
Słownik pojęć
- Żywność wysoko przetworzona (UPF - Ultra-Processed Foods)
- Żywność poddana zaawansowanej obróbce przemysłowej, zawierająca substancje dodatkowe niestosowane w domowej kuchni (np. emulgatory, barwniki, konserwanty) oraz charakteryzująca się zazwyczaj wysoką zawartością tłuszczu, cukru i soli.
- Choroby układu krążenia (CVD - Cardiovascular Diseases)
- Grupa schorzeń obejmująca choroby serca (np. zawał serca, choroba wieńcowa) oraz naczyń krwionośnych (np. udar mózgu).
- Analiza wrażliwości
- Metoda naukowa polegająca na ocenie, jak zmiany w parametrach wejściowych modelu (np. wskaźnikach ryzyka) wpływają na jego ostateczne wyniki i wnioski.
- Badanie modelowe (model matematyczny)
- Badanie naukowe, które wykorzystuje uproszczone reprezentacje matematyczne i statystyczne rzeczywistości do prognozowania skutków zdrowotnych w populacji na podstawie istniejących baz danych.
