Najważniejsze
- •Wyższe spożycie żywności ultraprzetworzonej (UPF) wiązało się z gorszą koncentracją i wolniejszym przetwarzaniem informacji u ponad 2100 Australijczyków.
- •Efekt obserwowano także u osób stosujących dietę śródziemnomorską, co sugeruje, że znaczenie może mieć sam stopień przetworzenia żywności.
- •Każdy wzrost udziału UPF o 10 proc. odpowiadał w badaniu wyraźnemu spadkowi wyników testów uwagi; autorzy porównali to do dodania paczki chipsów do codziennej diety.
- •Większe spożycie UPF częściej współwystępowało z otyłością i nadciśnieniem, czyli czynnikami ryzyka demencji, choć nie wykazano bezpośredniego związku z pamięcią.
- •Wyniki wzmacniają argument za ograniczaniem UPF w diecie, ale badanie ma charakter obserwacyjny i nie dowodzi związku przyczynowego.
Naukowcy z Australii i Brazylii powiązali ultraprzetworzoną żywność z gorszą koncentracją oraz większą liczbą czynników ryzyka demencji u ponad 2100 osób.
Naukowcy z Monash University, Universidade de São Paulo i Deakin University przeanalizowali dane dotyczące diety oraz funkcji poznawczych ponad 2100 Australijczyków w średnim i starszym wieku, którzy nie mieli rozpoznanej demencji. Wyniki opublikowano 13 czerwca 2026 roku w czasopiśmie „Alzheimer's & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring”. Badacze powiązali wyższe spożycie żywności ultraprzetworzonej z gorszą koncentracją uwagi i wolniejszym przetwarzaniem informacji.
Autorzy pracy podali, że uczestnicy czerpali około 41 proc. dziennej energii z żywności ultraprzetworzonej. To poziom zbliżony do australijskiej średniej, która wynosi 42 proc. Każdy wzrost spożycia UPF o 10 proc. wiązał się z mierzalnym spadkiem zdolności koncentracji. Dr Barbara Cardoso z Monash University powiedziała, że taki wzrost można porównać do dodania standardowej paczki chipsów do codziennej diety. Badaczka dodała, że przełożyło się to na niższe wyniki w standaryzowanych testach poznawczych, które mierzyły uwagę wzrokową i szybkość przetwarzania informacji.
W analizie uwzględniono też ogólną jakość diety. Negatywny związek między ultraprzetworzoną żywnością a koncentracją utrzymywał się nawet u osób stosujących dietę śródziemnomorską. Zdaniem autorów sugeruje to, że znaczenie może mieć nie tylko skład odżywczy, ale także sam stopień przetworzenia produktu. Do UPF zalicza się m.in. napoje bezalkoholowe w butelkach, pakowane słone przekąski i gotowe posiłki.
Badacze zauważyli również, że wyższe spożycie ultraprzetworzonej żywności częściej współwystępowało z otyłością i nadciśnieniem tętniczym, czyli czynnikami ryzyka demencji. Jednocześnie badanie nie wykazało bezpośredniego związku między takim sposobem odżywiania a pogorszeniem pamięci. Autorzy podkreślili jednak, że uwaga jest podstawową funkcją poznawczą i odgrywa ważną rolę w uczeniu się oraz rozwiązywaniu problemów.
Ultraprzetworzona żywność jest od lat przedmiotem rosnącego zainteresowania badaczy, bo jej spożycie rośnie na całym świecie wraz ze zmianami w przemyśle spożywczym i nawykach żywieniowych. Produkty tego typu są zwykle intensywnie przetwarzane przemysłowo i często zawierają dodatki oraz substancje używane w produkcji. W ocenianym badaniu autorzy nie przedstawili jednak opinii niezależnych ekspertów, a opis metodologii nie zawierał szczegółów dotyczących wcześniejszego stanu zdrowia uczestników.
W praktyce wyniki mogą wzmacniać argumenty za ograniczaniem udziału żywności ultraprzetworzonej w codziennej diecie. Dla zdrowia publicznego najważniejsze pozostaje jednak to, że nawet umiarkowany wzrost jej spożycia był w tym badaniu związany z gorszymi wynikami w testach uwagi.
Kluczowe dane z badania o żywności ultraprzetworzonej i koncentracji
| Wskaźnik | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Liczba uczestników | ponad 2100 | Analizowana grupa Australijczyków w średnim i starszym wieku bez rozpoznanej demencji |
| Średni udział energii z UPF | 41% | Tyle kalorii uczestnicy czerpali średnio z żywności ultraprzetworzonej |
| Średnia australijska | 42% | Poziom spożycia UPF był zbliżony do średniej populacyjnej w Australii |
| Wzrost spożycia UPF | 10% | Taki wzrost wiązał się z mierzalnym spadkiem koncentracji |
| Czasopismo | Alzheimer's & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring | W nim opublikowano wyniki badania |
Na podstawie opisu badania w artykule i danych przytoczonych przez autorów pracy.
Jak UPF może wpływać na funkcje poznawcze
Na podstawie wyników opisanego badania obserwacyjnego.
Słownik pojęć
- żywność ultraprzetworzona (UPF)
- Produkty poddane intensywnej obróbce przemysłowej, zwykle z dodatkami i składnikami rzadko używanymi w domowej kuchni.
- funkcje poznawcze
- Zdolności umysłowe obejmujące m.in. uwagę, pamięć, przetwarzanie informacji i rozwiązywanie problemów.
- koncentracja uwagi
- Umiejętność skupienia się na wybranym bodźcu lub zadaniu przez określony czas.
- dieta śródziemnomorska
- Model żywienia oparty m.in. na warzywach, owocach, oliwie z oliwek, rybach i produktach pełnoziarnistych.
- nadciśnienie tętnicze
- Przewlekle podwyższone ciśnienie krwi, będące ważnym czynnikiem ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i demencji.
- demencja
- Zespół objawów obejmujący postępujące pogorszenie funkcji poznawczych, wpływające na codzienne funkcjonowanie.
