Najważniejsze
- •Badanie z udziałem 15,200 osób z EPIC wykazało, że wyższe spożycie ultraprzetworzonej żywności wiąże się z charakterystycznym profilem metabolitów we krwi.
- •Zaobserwowano 22 metabolity i 8 kwasów tłuszczowych powiązanych z dietą bogatą w UPF, co sugeruje zaburzenia metabolizmu tłuszczów i większy stres metaboliczny.
- •Wyniki mają charakter obserwacyjny i nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego, ale są spójne po zastosowaniu kilku metod analitycznych.
- •Odkrycie może pomóc lepiej wyjaśnić, dlaczego diety wysokie w UPF łączą się z ryzykiem chorób serca, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów.
- •Autorzy podkreślają, że potrzebne są dłuższe badania, aby ocenić, jak te zmiany biochemiczne przekładają się na realne ryzyko chorób.
Badanie 15,2 tys. osób z Europy wykazało, że dieta bogata w ultraprzetworzone produkty zostawia we krwi charakterystyczny chemiczny ślad.
Najważniejsze liczby z badania o ultra-przetworzonej żywności
| Wskaźnik | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Liczba uczestników | 15 200 | Duża europejska kohorta EPIC |
| Liczba metabolitów powiązanych z UPF | 22 | Charakterystyczny ślad biochemiczny we krwi |
| Liczba kwasów tłuszczowych zmienionych przez UPF | 8 | Sygnał zaburzeń metabolizmu lipidów |
| Data publikacji wyników | 6 lipca 2026 | Nowe badanie zespołu IARC |
| Główne ryzyka zdrowotne | nowotwory, choroby serca, cukrzyca typu 2 | Choroby łączone w artykule z wysokim spożyciem UPF |
Opracowanie na podstawie treści artykułu i opisu badania EPIC/IARC
Nowe badanie z udziałem 15,2 tys. osób z kilku krajów europejskich wykazało, że dieta bogata w ultraprzetworzone produkty pozostawia we krwi wyraźny chemiczny ślad. Wyniki, opublikowane 6 lipca 2026 roku, łączą wyższe spożycie takich produktów z zaburzeniami metabolizmu tłuszczów i markerami związanymi z większym ryzykiem chorób przewlekłych, w tym nowotworów, chorób serca i cukrzycy typu 2.
Analizę przeprowadził zespół dr Jessiki Blanco-Lopez z Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC). Naukowcy wykorzystali dane z Europejskiego Badania Prospektywnego dotyczącego Raka i Żywności (EPIC), w którym uczestnicy przekazali informacje o diecie, a badacze pobrali próbki krwi. Dietę sklasyfikowano według systemu Nova, który dzieli produkty według stopnia przetworzenia.
W badaniu zastosowano ukierunkowaną metabolomikę, czyli analizę wybranych cząsteczek odzwierciedlających procesy metaboliczne. Zespół zidentyfikował 22 metabolity związane z wyższym spożyciem ultraprzetworzonych produktów. Wśród nich znalazły się związki wskazujące na zaburzone utlenianie kwasów tłuszczowych i większy stres metaboliczny. Jednocześnie niższe stężenia części lipidów sugerowały gorszą stabilność błon komórkowych i zaburzenia w sygnalizacji między komórkami.
Badacze opisali też zmiany w 8 kwasach tłuszczowych we krwi. Wyższe spożycie ultraprzetworzonych produktów wiązało się m.in. z większym stężeniem kwasu stearynowego oraz innych długołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Według autorów taki układ sugeruje, że organizm nie tylko reaguje na skład diety, ale też może sam zwiększać produkcję części tłuszczów, zwłaszcza w warunkach nadmiaru węglowodanów rafinowanych.
Autorzy badania podkreślają, że wyniki mają charakter obserwacyjny. Badanie obejmowało jeden moment w czasie, więc nie pozwala ustalić, czy ultraprzetworzona żywność bezpośrednio wywołuje opisane zmiany. Mimo to zespół zaznacza, że wyniki były spójne po sprawdzeniu kilku metod analitycznych. Dr Blanco-Lopez wskazała, że jednoczesny spadek ochronnych kwasów tłuszczowych i wzrost markerów stresu metabolicznego może oznaczać wpływ UPF zarówno przez wypieranie lepszych produktów z diety, jak i przez samo zaburzanie metabolizmu.
Badanie wpisuje się w rosnącą liczbę analiz łączących wysoko przetworzoną żywność z przewlekłymi chorobami. Dotychczas brakowało jednak danych biologicznych, które pokazywałyby, co dokładnie dzieje się w organizmie po wyższej konsumpcji takich produktów. W praktyce wyniki mogą pomóc w ocenie ryzyka metabolicznego i w planowaniu kolejnych, długoterminowych badań nad tym, jak sposób przetwarzania żywności wpływa na zdrowie.
Jak ultra-przetworzona żywność zostawia ślad we krwi?
Źródło: badanie EPIC / IARC opisane w artykule
Słownik pojęć
- Ultraprzetworzona żywność (UPF)
- Produkty silnie przetworzone przemysłowo, często z dodatkami, aromatami, barwnikami i rafinowanymi składnikami.
- NOVA
- System klasyfikacji żywności według stopnia przetworzenia, od nieprzetworzonej do ultraprzetworzonej.
- Metabolomika ukierunkowana
- Metoda analityczna polegająca na pomiarze wybranych cząsteczek związanych z procesami metabolicznymi.
- Metabolity
- Małe cząsteczki powstające w wyniku przemian zachodzących w organizmie, pomocne w ocenie reakcji na dietę.
- Kwasy tłuszczowe
- Składniki tłuszczów, które pełnią funkcje energetyczne i strukturalne oraz wpływają na metabolizm.
- EPIC
- Europejskie Badanie Prospektywne dotyczące Raka i Żywności, duża kohorta badawcza analizująca dietę i zdrowie.
