Nawet niewielki wzrost spożycia żywności ultraprzetworzonej obniża koncentrację u dorosłych Australijczyków, niezależnie od ogólnej jakości ich diety.
Spożycie żywności ultraprzetworzonej wiąże się z pogorszeniem koncentracji u dorosłych Australijczyków, niezależnie od tego, jak zdrowo odżywiają się na co dzień – wynika z badania opublikowanego 25 kwietnia 2026 r. w czasopiśmie „Alzheimer’s & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring”. Badanie przeprowadził zespół naukowców z Monash University, Deakin University oraz Universidade de São Paulo.
Analiza objęła 2192 dorosłych w wieku 40–70 lat, uczestników australijskiego Healthy Brain Project, którzy na początku badania nie mieli objawów demencji. Naukowcy oceniali sposób żywienia na podstawie kwestionariusza obejmującego 130 produktów, klasyfikowanych według systemu Nova, który dzieli żywność ze względu na stopień przetworzenia. Funkcje poznawcze badanych sprawdzano za pomocą standaryzowanych testów mierzących m.in. uwagę, pamięć i szybkość przetwarzania informacji.
Zespół wykazał, że każde 10 proc. wzrostu udziału żywności ultraprzetworzonej (UPF) w diecie wiązało się ze spadkiem wyników w teście uwagi o 0,05 punktu oraz ze wzrostem szacowanego ryzyka demencji o 0,24 punktu. Główna autorka pracy, dr Barbara Cardoso z Monash University, wyjaśniała w mediach, że taki 10-procentowy wzrost odpowiada mniej więcej dodaniu standardowej paczki chipsów do codziennego jadłospisu. W badanej grupie UPF stanowiła średnio ok. 41 proc. dziennego spożycia energii, co odpowiada przeciętnemu poziomowi w populacji australijskiej.
Autorzy podkreślają, że negatywne skutki wysokiego spożycia UPF obserwowali niezależnie od ogólnej jakości diety. Oznacza to, że nawet osoby przestrzegające zdrowych wzorców żywieniowych, w tym diety śródziemnomorskiej, doświadczały mierzalnego spadku koncentracji wraz ze wzrostem udziału żywności ultraprzetworzonej. W ujęciu klinicznym przekładało się to na konsekwentnie niższe wyniki testów mierzących uwagę wzrokową i szybkość przetwarzania informacji.
Do żywności ultraprzetworzonej badacze zaliczali m.in. napoje słodzone, pakowane słone przekąski, gotowe dania typu convenience oraz inne produkty, które przeszły wieloetapową obróbkę przemysłową i zawierają dodatki technologiczne, takie jak emulgatory, barwniki czy aromaty. Naukowcy wskazują, że przetwarzanie na taką skalę zmienia naturalną strukturę żywności i wprowadza substancje, które mogą wpływać na procesy zapalne, oś jelitowo-mózgową oraz metabolizm mózgu.
Badanie nie wykazało bezpośredniego związku między spożyciem UPF a utratą pamięci, lecz wyższe spożycie tych produktów korelowało z obecnością czynników ryzyka demencji, takich jak otyłość czy nadciśnienie tętnicze. Autorzy zaznaczają, że ich praca ma charakter przekrojowy, więc nie pozwala na ustalenie związków przyczynowo-skutkowych, a zastosowanie kwestionariuszy żywieniowych wiąże się z ryzykiem niedoszacowania lub przeszacowania spożycia.
Wyniki badania wpisują się w rosnącą liczbę doniesień naukowych, które łączą wysoki stopień przetworzenia żywności ze skutkami dla zdrowia metabolicznego i neurologicznego. W krajach rozwiniętych, w tym w Australii, produkty ultraprzetworzone stanowią już znaczną część dziennej podaży energii.
Autorzy sugerują, że przyszłe wytyczne żywieniowe mogą w większym stopniu uwzględniać nie tylko skład diety, lecz także stopień przetworzenia produktów. Dla systemu ochrony zdrowia i praktyków może to oznaczać konieczność bardziej zdecydowanego ograniczania UPF w zaleceniach kierowanych do osób dorosłych w średnim i starszym wieku.
