Najważniejsze
- •Osoby starsze jedzące najwięcej ultra-przetworzonej żywności miały o 58% wyższe ryzyko demencji niż osoby wybierające żywność całkowitą i minimalnie przetworzoną.
- •W badaniu odnotowano także 46% wyższe ryzyko zaburzeń poznawczych bez demencji (CIND) u osób z najwyższym spożyciem ultra-przetworzonej żywności.
- •Najniższe ryzyko demencji i CIND obserwowano u osób spożywających najwięcej żywności minimalnie przetworzonej.
- •Choć badanie nie dowodzi związku przyczynowego, wpisuje się w szerszy obraz łączenia ultra-przetworzonej diety z otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem i wysokim LDL.
- •Wyniki wzmacniają zalecenia, by częściej wybierać produkty mniej przetworzone i ograniczać żywność silnie przetworzoną jako element profilaktyki zdrowia mózgu.
Harvard: starsi dorośli, którzy jedli najwięcej ultra-przetworzonych produktów, mieli o 58 proc. wyższe ryzyko demencji niż osoby wybierające żywność minimalnie przetworzoną.
Naukowcy z Harvardu ustalili, że starsi dorośli, którzy jedli najwięcej ultra-przetworzonych produktów spożywczych, mieli o 58 procent wyższe ryzyko wystąpienia demencji niż osoby preferujące żywność całkowitą i minimalnie przetworzoną. Wyniki badania opublikowano 3 czerwca 2026 roku w „American Journal of Public Health”.
Badanie objęło 5370 starszych osób uczestniczących w ogólnokrajowym amerykańskim projekcie Health and Retirement Study. Średni wiek badanych wynosił 64 lata, a kobiety stanowiły 55 procent grupy. Uczestnicy wypełniali ankiety żywieniowe na początku obserwacji, a następnie przez prawie dziewięć lat co dwa lata przechodzili testy pamięci i uwagi. W tym czasie badacze analizowali związek między dietą a spadkiem funkcji poznawczych.
Oprócz wyższego ryzyka demencji autorzy stwierdzili także 46-procentowy wzrost ryzyka zaburzeń poznawczych bez demencji, określanych jako CIND. Jednocześnie osoby, które jadły najwięcej żywności minimalnie przetworzonej, miały niższe ryzyko obu tych problemów. W badaniu chodziło o produkty takie jak napoje gazowane, paczkowane przekąski, wędliny i gotowe dania.
Harvard Health zwraca uwagę, że badanie nie dowodzi, iż sama dieta spowodowała różnice w zdrowiu mózgu. Autorzy podkreślają jednak, że ultra-przetworzone produkty od dawna łączone są z otyłością, cukrzycą, nadciśnieniem i wysokim poziomem LDL, czyli czynnikami ryzyka także dla funkcji poznawczych. W praktyce oznacza to, że wpływ diety na mózg coraz częściej trafia do dyskusji o profilaktyce demencji.
Temat ma znaczenie także dlatego, że spożycie ultra-przetworzonej żywności rośnie w wielu krajach. Wraz ze starzeniem się populacji rośnie liczba osób zagrożonych demencją, więc nawet niewielkie zmiany w diecie mogą mieć znaczenie dla zdrowia publicznego. Badanie z Harvardu wpisuje się w szerszy nurt prac, które łączą jakość żywienia nie tylko z chorobami metabolicznymi, lecz także z funkcjonowaniem mózgu.
W najbliższym czasie takie wyniki mogą wzmacniać zalecenia, by ograniczać żywność silnie przetworzoną i częściej wybierać produkty mniej przetworzone. Dla sektora medycznego oznacza to kolejne dane do rozmów z pacjentami o diecie jako elemencie profilaktyki zaburzeń poznawczych.
Jak badanie łączy dietę z ryzykiem demencji
Na podstawie badania opisanego w artykule oraz komunikatu Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Najważniejsze wyniki badania Harvardu o ultra-przetworzonej żywności i demencji
| Wskaźnik | Wynik | Opis |
|---|---|---|
| Liczba uczestników | 5370 | Starsi dorośli z badania Health and Retirement Study |
| Średni wiek | 64 lata | Wiek uczestników na początku obserwacji |
| Odsetek kobiet | 55% | Kobiety stanowiły ponad połowę grupy |
| Czas obserwacji | prawie 9 lat | Testy pamięci i uwagi wykonywano co 2 lata |
| Ryzyko demencji | +58% | U osób jedzących najwięcej ultra-przetworzonych produktów |
| Ryzyko CIND | +46% | Zaburzenia kognitywne bez demencji |
| Niższe ryzyko | w grupie z największym spożyciem żywności minimalnie przetworzonej | Dotyczyło demencji i CIND |
Na podstawie treści artykułu i informacji z Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Słownik pojęć
- Ultra-przetworzona żywność
- Produkty wytwarzane przemysłowo, zwykle z dodatkiem substancji poprawiających smak, trwałość lub wygląd; przykłady to napoje gazowane, paczkowane przekąski i gotowe dania.
- Żywność minimalnie przetworzona
- Produkty poddane jedynie niewielkiej obróbce, np. myciu, krojeniu czy pasteryzacji, bez istotnej zmiany składu.
- Demencja
- Zespół objawów obejmujący postępujący spadek pamięci, myślenia i funkcji codziennych.
- CIND
- Cognitive Impairment No Dementia, czyli zaburzenia poznawcze bez pełnoobjawowej demencji.
- Health and Retirement Study
- Ogólnokrajowy amerykański projekt badawczy śledzący zdrowie i starzenie się dorosłych.
- LDL
- Tzw. zły cholesterol; jego podwyższony poziom zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
