Najważniejsze
- •Od 1 stycznia 2026 r. wszedł w życie III etap reformy orzekania – próg ubiegania się o świadczenie wspierające obniżono do 70 punktów w skali ICF.
- •Wykaz ponad 200 chorób rzadkich (m.in. SMA, zespół Downa) uprawnia do uzyskania bezterminowego orzeczenia bez konieczności ponownego stawiania się przed komisją lekarską.
- •Wysokość świadczenia wspierającego jest powiązana z kwotą renty socjalnej i wynosi od 40% do 220% tej kwoty.
- •Zaświadczenie o stanie zdrowia dołączane do wniosku pozostaje ważne przez 30 dni od daty wystawienia przez lekarza prowadzącego.
1 stycznia 2026 roku wszedł w życie ostatni etap reformy systemu orzekania o niepełnosprawności. Wprowadza on urzędowy wykaz ponad 200 chorób rzadkich oraz obniża próg uprawniający do świadczenia wspierającego do 70 punktów.
Harmonogram wdrażania reformy świadczenia wspierającego
Bezterminowe orzeczenia dla osób z chorobami rzadkimi
1 stycznia 2026 roku wszedł w życie ostatni etap reformy systemu orzekania o niepełnosprawności. Wprowadził on urzędowy wykaz ponad 200 chorób rzadkich oraz obniżył do 70 punktów próg ubiegania się o świadczenie wspierające. Nowe przepisy nakładają na powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności obowiązek wydawania bezterminowych orzeczeń pacjentom ze zdiagnozowanymi wadami genetycznymi i metabolicznymi.
Rządowa lista opublikowana w rozporządzeniu resortu rodziny obejmuje m.in. rdzeniowy zanik mięśni (SMA), zespół Downa, achondroplazję oraz zaawansowane wrodzone wady metaboliczne. Diagnoza jednego ze schorzeń z tego katalogu zwalnia pacjenta z obowiązku ponownego stawiennictwa przed komisją lekarską.
Niższy próg świadczenia wspierającego i zasady procedur
Równolegle wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności rozpoczęły przyjmowanie wniosków od osób, które w ocenie funkcjonalnej uzyskają od 70 do 77 punktów w skali potrzeby wsparcia. Ocenę tę pracownicy przeprowadzają w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, badając jego poziom samodzielności w codziennych czynnościach. Wysokość świadczenia finansowego powiązano z kwotą renty socjalnej — wynosi ona od 40 do 220 procent tej kwoty.
Procedura ubiegania się o stopień niepełnosprawności w powiatowym zespole nadal wymaga przedłożenia zaświadczenia o stanie zdrowia wystawionego przez lekarza prowadzącego. Dokument ten jest ważny przez 30 dni od daty wydania, co stanowi standard obowiązujący w polskim prawie od 2003 roku. Bez zmian pozostaje również norma ograniczająca liczbę wpisywanych symboli przyczyn niepełnosprawności do maksymalnie trzech kodów na jednym orzeczeniu. W przypadku pacjentów ze złożoną wielochorobowością brak ujęcia konkretnego symbolu ogranicza dostęp do części ulg transportowych lub dofinansowań sprzętowych.
Wprowadzenie progu 70 punktów wieńczy harmonogram ustawy z dnia 9 marca 2023 roku o świadczeniu wspierającym. W pierwszym etapie, w 2024 roku, ze wsparcia korzystały osoby z punktacją od 87 do 100 punktów, z kolei w 2025 roku próg wynosił od 78 do 86 punktów. Reforma oddzieliła procedurę medyczną w powiatach od wojewódzkiej oceny samodzielności życiowej, prowadzonej w standardzie ICF.
Obniżenie progu punktowego oznacza objęcie systemem najliczniejszej grupy świadczeniobiorców, co przełoży się na wzrost liczby postępowań przed komisjami wojewódzkimi i powiatowymi. Dla środowiska medycznego nowe zasady stanowią wyzwanie związane z prawidłowym przygotowywaniem dokumentacji medycznej oceniającej skutki funkcjonalne chorób.
Progi punktowe oraz wysokość świadczenia wspierającego w poszczególnych etapach reformy
| Etap reformy | Data wejścia w życie | Próg punktowy (skala ICF) | Wysokość świadczenia (% renty socjalnej) |
|---|---|---|---|
| I etap | 1 stycznia 2024 r. | 87 – 100 pkt | od 40% do 220% |
| II etap | 1 stycznia 2025 r. | 78 – 86 pkt | od 40% do 220% |
| III etap | 1 stycznia 2026 r. | 70 – 77 pkt | od 40% do 220% |
Ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Słownik pojęć
- Świadczenie wspierające
- Państwowe świadczenie finansowe wypłacane bezpośrednio osobie z niepełnosprawnością, zależne od liczby punktów przyznanych w ocenie potrzeby wsparcia.
- Skala ICF
- Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia – standard oceny poziomu samodzielności życiowej wnioskodawcy.
- Rdzeniowy zanik mięśni (SMA)
- Ciężka uwarunkowana genetycznie choroba neurologiczna objęta urzędowym wykazem chorób rzadkich uprawniających do bezterminowego orzeczenia.
- Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności (WZON)
- Organ administracji odpowiedzialny za przeprowadzanie ocenes funkcjonalnych w miejscu zamieszkania wnioskodawcy.
- Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności (PZON)
- Organ pierwszej instancji wydający orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i ustalający symbole przyczyn schorzeń.
