Najważniejsze
- •Codzienne używanie płynu do płukania ust może nie być potrzebne, a u części osób może wiązać się z potencjalnym ryzykiem dla zdrowia.
- •Badania sugerują możliwy związek między regularnym płukaniem ust a zmianami mikrobiomu jamy ustnej, wzrostem ciśnienia krwi i spadkiem poziomu azotynów.
- •Nie wszystkie bakterie w jamie ustnej są szkodliwe — część wspiera wytwarzanie związków pomagających regulować ciśnienie tętnicze.
- •Płyny do płukania ust, zwłaszcza zawierające alkohol, budzą też pytania o potencjalne ryzyko nowotworowe przy bardzo częstym stosowaniu.
- •Podstawą higieny jamy ustnej pozostaje szczotkowanie zębów pastą z fluorem, a płyn do płukania nie powinien zastępować tej rutyny.
Eksperci ostrzegają, że codzienne płukanie jamy ustnej może być zbędne i wiązać się z wyższym ciśnieniem krwi oraz innymi zagrożeniami zdrowotnymi.
Dr David Conway z Uniwersytetu w Glasgow i inni eksperci ostrzegają, że codzienne używanie płynu do płukania ust może być niepotrzebne, a w niektórych przypadkach także potencjalnie szkodliwe dla zdrowia. Ostrzeżenia pojawiły się we wrześniu 2026 roku, gdy badacze ponownie zwrócili uwagę na możliwy związek między regularnym płukaniem ust a wzrostem ciśnienia krwi oraz ryzykiem nowotworów.
Według przywołanych danych płynu do płukania ust używa przynajmniej raz w tygodniu około 60 proc. populacji. Mimo tej popularności eksperci podkreślają, że nie ma dobrych dowodów na to, by był skuteczniejszy od szczotkowania zębów w zapobieganiu próchnicy albo zwalczaniu nieświeżego oddechu. Conway wcześniej mówił wprost, że nie zaleca rutynowego stosowania płynu do płukania ust i że nie jest on potrzebny w codziennej higienie jamy ustnej.
Badania opisywane w artykule wskazują, że płyny do płukania ust mogą zmieniać mikrobiom jamy ustnej. W jednym z niewielkich badań z 2020 roku 36 zdrowych dorosłych w Wielkiej Brytanii płukało usta dwa razy dziennie przez siedem dni płynem placebo, a następnie płynem terapeutycznym. Naukowcy odnotowali dużą zmianę w składzie mikrobiomu śliny oraz spadek liczby bakterii potrzebnych do utrzymania prawidłowego ciśnienia krwi. Inne małe badanie z udziałem 19 ochotników wykazało niewielki wzrost ciśnienia i spadek poziomu azotynów, a w kolejnym, obejmującym 15 osób z nadciśnieniem, już trzy dni stosowania płynu wiązały się z dalszym wzrostem ciśnienia.
Eksperci tłumaczą, że nie wszystkie bakterie w jamie ustnej są szkodliwe. Część z nich pomaga przekształcać azotany z pożywienia, na przykład z warzyw liściastych, w związki wspierające rozszerzanie naczyń krwionośnych. Płukanie ust może usuwać zarówno bakterie złe, jak i dobre, zakłócając ten proces.
Autorzy zwracają też uwagę na możliwe ryzyko nowotworowe. Wiele płynów do płukania ust zawiera do 27 proc. alkoholu, który jest klasyfikowany jako czynnik rakotwórczy. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem w 2014 roku opisała związek między płynem do płukania ust a rakiem jamy ustnej, ale tylko przy bardzo intensywnym użyciu, częstszym niż trzy razy dziennie.
Kontekst tej debaty jest prosty: przez lata płyny do płukania ust były promowane jako element codziennej higieny, ale najnowsze badania coraz częściej stawiają pytanie, czy ich korzyści rzeczywiście przewyższają ryzyko. Na razie eksperci wzywają do większej ostrożności i przypominają, że podstawą higieny jamy ustnej pozostaje szczotkowanie zębów pastą z fluorem.
W praktyce może to oznaczać większą rezerwę wobec codziennego używania płynów do płukania ust, zwłaszcza bez wyraźnego wskazania medycznego. Dalsze badania mają wyjaśnić, które preparaty są bezpieczne, a w jakich sytuacjach ich stosowanie ma uzasadnienie.
Najważniejsze dane i wyniki przywołane w artykule
| Badanie / dane | Liczba uczestników | Czas stosowania / obserwacji | Najważniejszy wynik |
|---|---|---|---|
| Populacja używająca płynu do płukania ust przynajmniej raz w tygodniu | — | — | Około 60% populacji |
| Badanie z 2020 r. u zdrowych dorosłych w Wielkiej Brytanii | 36 | 7 dni | Duża zmiana składu mikrobiomu śliny i spadek liczby bakterii związanych z utrzymaniem prawidłowego ciśnienia |
| Kolejne małe badanie | 19 | — | Niewielki wzrost ciśnienia i spadek poziomu azotynów |
| Badanie u osób z nadciśnieniem | 15 | 3 dni | Dalszy wzrost ciśnienia po stosowaniu płynu do płukania ust |
| Zawartość alkoholu w niektórych płynach do płukania ust | — | — | Nawet do 27% alkoholu |
| Intensywne użycie powiązane z ryzykiem raka jamy ustnej według IARC | — | Ponad 3 razy dziennie | Związek opisany przy bardzo częstym stosowaniu |
| Rok publikacji oceny IARC | — | 2014 | Opisano możliwy związek między płynem do płukania ust a rakiem jamy ustnej przy intensywnym użyciu |
Źródło: treść artykułu i przywołane w niej badania oraz dane ekspertów.
Higiena jamy ustnej
Effect of antimicrobial oral rinse use on prognostic scores in critically ill patients.
Brazilian oral research
Dlaczego codzienny płyn do płukania ust budzi wątpliwości?
Źródło: treść artykułu i przywołane w nim badania.
Słownik pojęć
- Mikrobiom jamy ustnej
- Zbiór bakterii i innych drobnoustrojów naturalnie bytujących w jamie ustnej.
- Azotany
- Związki obecne m.in. w warzywach liściastych, które mogą być przekształcane przez bakterie jamy ustnej w inne korzystne związki.
- Azotyny
- Produkty przemiany azotanów; uczestniczą w dalszym tworzeniu związków wpływających na naczynia krwionośne.
- Ciśnienie tętnicze
- Siła, z jaką krew naciska na ściany tętnic; jego wzrost zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
- Rakotwórczy
- Mogący zwiększać ryzyko rozwoju nowotworu.
- IARC
- Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem, instytucja oceniająca m.in. czynniki mogące sprzyjać nowotworom.
