Najważniejsze
- •Wczesne rozpoczęcie terapii statynami u chorych na cukrzycę typu 2 wiąże się z niższym ryzykiem rozwoju demencji.
- •U pacjentów, którzy wdrożyli statyny w ciągu roku od diagnozy cukrzycy, 10-letnie bezwzględne ryzyko demencji spadło do 3,3% (w porównaniu do 3,9% u osób nieprzyjmujących leków).
- •Rozpoczęcie leczenia statynami po 1–5 latach od diagnozy również przyniosło korzyść, obniżając względne ryzyko o 10% (do poziomu 3,5%).
- •Badanie miało charakter obserwacyjny, co oznacza, że wykazano jedynie korelację, a nie bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.
Wdrożenie terapii statynami w ciągu pierwszego roku od diagnozy cukrzycy typu 2 wiąże się z 15-procentowym spadkiem względnego ryzyka demencji – wynika z badania obejmującego 132 585 pacjentów.
Dr Tummas Ternhamar ze Szpitala Uniwersyteckiego w Kopenhadze zaprezentował wyniki analizy 30 sierpnia 2026 roku podczas kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) w Monachium. Publikacja na ten temat ukazała się na łamach czasopisma „The Lancet Regional Health – Europe”. Badanie objęło kohortę 132 585 pacjentów z cukrzycą typu 2 rozpoznaną w latach 2006–2019, którzy wcześniej nie przyjmowali statyn. Mediana czasu obserwacji wyniosła około 7 lat. W tym okresie lekarze rozpoznali demencję u 2,7% wszystkich uczestników, czyli u 3592 osób.
Wpływ czasu wdrożenia leczenia na ryzyko demencji
Analiza wykazała, że bezwzględne ryzyko zachorowania na demencję w ciągu 10 lat obserwacji wyniosło 3,9% u pacjentów nieprzyjmujących statyn. W grupie, która rozpoczęła terapię w ciągu roku od rozpoznania cukrzycy, wskaźnik ten wyniósł 3,3%, co oznacza spadek ryzyka bezwzględnego o 0,59 punktu procentowego. U pacjentów, którzy wdrożyli leczenie w okresie od roku do 5 lat od diagnozy, ryzyko bezwzględne wyniosło 3,5%, co odpowiada 10-procentowemu spadkowi względnemu.
Statyny to powszechnie stosowane, tanie leki obniżające stężenie cholesterolu LDL. Przepisuje się je pacjentom z cukrzycą typu 2 w celu profilaktyki zawałów serca i udarów mózgu. Zgodnie z wytycznymi American Diabetes Association większość chorych w wieku 40–75 lat kwalifikuje się do tej terapii. Dotychczasowe duże, randomizowane badania kliniczne, takie jak PROSPER czy Heart Protection Study, nie potwierdziły jednak bezpośredniego wpływu statyn na zapobieganie otępieniu. Tymczasem według prognoz Global Burden of Disease do 2050 roku liczba chorych na demencję na świecie wzrośnie do 153 milionów.
Ograniczenia badania i kierunki przyszłych analiz
Omawiane badanie ma charakter obserwacyjny, co pozwala na wykazanie korelacji, a nie związku przyczynowo-skutkowego. Wyniki może zniekształcać tzw. efekt zdrowego użytkownika, ponieważ pacjenci szybciej podejmujący leczenie mogą ogólnie bardziej dbać o zdrowie. Wnioski te odnoszą się wyłącznie do osób z cukrzycą typu 2. Autorzy analizy nie uwzględnili dawek leków, konkretnych substancji czynnych z grupy statyn ani typów demencji. Pominęli także potencjalne działania niepożądane oraz ostrzeżenie amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA) z 2012 roku dotyczące ryzyka przejściowych problemów z pamięcią. W publikacji zabrakło również opinii niezależnych geriatrów czy neurologów.
Zdaniem autorów pracy oraz przedstawicieli organizacji charytatywnych konieczne są dalsze badania nad bezpośrednim powiązaniem stosowania statyn z redukcją ryzyka demencji. Wyniki te wyznaczają jednak ważny kierunek dla przyszłych analiz dotyczących wpływu stanu naczyń krwionośnych na zdrowie mózgu u pacjentów z grup wysokiego ryzyka.
Ryzyko zachorowania na demencję w ciągu 10 lat obserwacji w zależności od czasu rozpoczęcia terapii statynami
| Grupa pacjentów | Bezwzględne ryzyko demencji (%) | Zmiana w stosunku do braku leczenia |
|---|---|---|
| Brak terapii statynami (grupa kontrolna) | 3,9% | Punkt odniesienia |
| Wdrożenie statyn do 1 roku od diagnozy cukrzycy | 3,3% | Spadek o 0,59 p.p. (ryzyko bezwzględne) |
| Wdrożenie statyn 1-5 lat od diagnozy cukrzycy | 3,5% | Spadek o 10% (ryzyko względne) |
The Lancet Regional Health – Europe, sierpień 2026
Kluczowe statystyki badania i prognozy demencji
Prezentacja ESC 2026 / Global Burden of Disease
Słownik pojęć
- Statyny
- Grupa leków stosowanych w celu obniżenia poziomu cholesterolu we krwi, głównie frakcji LDL (tzw. złego cholesterolu), wykazująca także działanie przeciwzapalne i stabilizujące blaszkę miażdżycową.
- Cukrzyca typu 2
- Przewlekła choroba metaboliczna charakteryzująca się wysokim poziomem glukozy we krwi (hiperglikemią) wynikającym z oporności tkanek na insulinę (insulinooporności) i/lub względnego niedoboru insuliny.
- Demencja (otępienie)
- Zespół objawów wywołanych chorobą mózgu (najczęściej o charakterze postępującym), prowadzący do zaburzeń funkcji poznawczych, takich jak pamięć, myślenie, orientacja czy rozumienie, w stopniu utrudniającym codzienne funkcjonowanie.
- Badanie obserwacyjne (kohortowe)
- Rodzaj badania epidemiologicznego, w którym obserwuje się grupę osób (kohortę) o określonych cechach przez określony czas, aby ocenić wpływ różnych czynników na wystąpienie określonych punktów końcowych (np. chorób).
- Efekt zdrowego użytkownika (healthy user bias)
- Błąd systematyczny w badaniach obserwacyjnych polegający na tym, że pacjenci, którzy regularnie i wcześnie przyjmują zalecone leki, mogą ogólnie bardziej dbać o swoje zdrowie (np. lepiej się odżywiać, być aktywni fizycznie), co zniekształca ocenę skuteczności samego leku.
