Najważniejsze
- •Analiza danych ponad 1,8 miliona pacjentów wykazała, że leki GLP-1RA zmniejszają ryzyko demencji, udarów oraz uzależnień.
- •Stosowanie agonistów receptora GLP-1 wiąże się z wyższym ryzykiem powikłań nerkowych, ostrego zapalenia trzustki oraz dolegliwości żołądkowo-jelitowych.
- •Badanie ujawniło niespodziewany wzrost ryzyka nadciśnienia tętniczego, co stoi w sprzeczności z dotychczasową wiedzą medyczną i wymaga dalszej weryfikacji.
- •Wyniki opierają się na danych z bazy Departamentu Spraw Weteranów USA, gdzie 85–90% pacjentów stanowili starsi mężczyźni, co ogranicza możliwość bezpośredniego przekładania wniosków na populację kobiet stosujących leki na odchudzanie.
Amerykańscy naukowcy opublikowali badanie wykazujące, że leki z grupy GLP-1 zmniejszają ryzyko demencji oraz udarów mózgu, ale jednocześnie zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań nerkowych i zapalenia trzustki.
Naukowcy z VA St. Louis Health Care System oraz Washington University opublikowali 25 czerwca 2024 roku na łamach czasopisma „Nature Communications” badanie dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania agonistów receptora GLP-1 (GLP-1RA). Analiza danych ponad 1,8 miliona pacjentów wykazała, że leki te zmniejszają ryzyko m.in. demencji oraz udarów mózgu. Jednocześnie jednak zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia powikłań nerkowych, żołądkowo-jelitowych, a także zapalenia trzustki.
Za publikację odpowiadają Yan Xie, Bilal Al-Obaidee oraz Ziyad Al-Aly. Autorzy przeanalizowali dane 215 970 pacjentów stosujących terapię GLP-1RA. Porównali ich wyniki z grupami przyjmującymi inne leki przeciwcukrzycowe: pochodne sulfonylomocznika (159 465 osób), inhibitory DPP-4 (117 989 osób) oraz inhibitory SGLT-2 (258 614 osób). Grupę kontrolną stanowiło 1 203 097 osób objętych standardowym leczeniem. Badanie sfinansował Departament Spraw Weteranów USA, a autorzy nie zadeklarowali konfliktu interesów z firmami farmaceutycznymi.
Kluczowe korzyści i nowe sygnały o ryzyku
Analiza wykazała statystycznie istotny spadek ryzyka rozwoju demencji, udarów mózgu, uzależnień, chorób kardiometabolicznych oraz infekcji układu oddechowego u pacjentów przyjmujących GLP-1RA. Jednocześnie badacze odnotowali wzrost ryzyka wystąpienia ostrego zapalenia trzustki, śródmiąższowego zapalenia nerek, kamicy nerkowej, omdleń, chorób artretycznych, dolegliwości żołądkowo-jelitowych oraz nadciśnienia tętniczego. Większość pacjentów w badanej kohorcie przyjmowała leki starszej generacji, takie jak liraglutyd, dulaglutyd czy eksenatyd, z wyłączeniem najnowszych preparatów, w tym tirzepatydu. Niemieckie portale medyczne poinformowały o analizie dopiero w sierpniu 2026 roku, błędnie sugerując udział grupy placebo – w rzeczywistości autorzy porównywali wyłącznie terapie aktywne oraz leczenie standardowe.
Omawiana publikacja reprezentuje nurt Real-World Evidence (RWE), czyli dowodów ze świata rzeczywistego. Tego typu analizy charakteryzują się dużą mocą statystyczną ze względu na liczebność kohorty. Znacznie przewyższa ona standardowe, przedrejestracyjne badania kliniczne, które zazwyczaj obejmują do 20 tysięcy pacjentów. Zaobserwowane ryzyko powikłań nerkowych oraz zapalenia trzustki pokrywa się z ostrzeżeniami amerykańskiej Agencji ds. Żywności i Leków (FDA) oraz Europejskiej Agencji Leków (EMA). Z kolei sygnał dotyczący wzrostu ryzyka nadciśnienia tętniczego stoi w sprzeczności z większością dotychczasowych doniesień.
Ograniczenia badania i specyfika kohorty
Należy pamiętać, że baza danych Departamentu Spraw Weteranów USA ma specyficzną strukturę. W około 85–90 proc. składa się ze starszych mężczyzn (średnia wieku powyżej 60 lat) z licznymi obciążeniami chorobowymi. Ponadto badanie objęło wyłącznie pacjentów ze zdiagnozowaną cukrzycą typu 2. Wyników tych nie można zatem bezpośrednio przekładać na populację ogólną, a w szczególności na młodsze kobiety stosujące te preparaty w celu redukcji masy ciała. Dodatkowo publikacja nie przedstawia bezwzględnych wartości wzrostu ryzyka.
Przedstawione wyniki mogą ułatwić lekarzom personalizację terapii u pacjentów z obciążeniami nerkowymi lub chorobami trzustki w wywiadzie. Z kolei agencje regulacyjne mogą wykorzystać te dane do weryfikacji aktualnych ostrzeżeń dotyczących wpływu leków z grupy GLP-1 na ciśnienie tętnicze krwi.
Liczebność grup pacjentów w badaniu porównawczym terapii GLP-1RA i innych leków przeciwcukrzycowych
| Grupa terapeutyczna / Schemat leczenia | Liczba pacjentów objętych analizą |
|---|---|
| Standardowe leczenie (grupa kontrolna) | 1 203 097 |
| Inhibitory SGLT-2 (flozyny) | 258 614 |
| Agoniści receptora GLP-1 (GLP-1RA) | 215 970 |
| Sulfonylomocznik | 159 465 |
| Inhibitory DPP-4 (gliptyny) | 117 989 |
Dane na podstawie badania opublikowanego w Nature Communications, czerwiec 2024.
Ograniczenia kohorty badawczej i specyfika populacji
Dane demograficzne na podstawie bazy Departamentu Spraw Weteranów USA użytej w publikacji.
Profil korzyści i ryzyk stosowania GLP-1RA wykazany w badaniu RWE
Agoniści receptora GLP-1 (GLP-1RA)
Słownik pojęć
- Agoniści receptora GLP-1 (GLP-1RA)
- Leki naśladujące działanie hormonu GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu 1), stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz otyłości. Zwiększają wydzielanie insuliny pod wpływem glukozy i spowalniają opróżnianie żołądka.
- RWE (Dowody ze świata rzeczywistego)
- (Real World Evidence) Badania oparte na dowodach z codziennej praktyki medycznej. Wykorzystują dane z rejestrów medycznych, baz ubezpieczeniowych czy historii chorób pacjentów poza tradycyjnymi badaniami klinicznymi.
- Inhibitory DPP-4
- (Dipeptidyl Peptidase-4 inhibitors) Grupa doustnych leków przeciwcukrzycowych (gliptyn), które hamują enzym DPP-4, zwiększając w ten sposób poziom endogennych hormonów inkretynowych.
- Inhibitory SGLT-2
- (Sodium-Glucose Co-transporter 2 inhibitors) Leki przeciwcukrzycowe (flozyny) działające w nerkach, powodujące wydalanie nadmiaru glukozy z moczem poprzez blokowanie jej wchłaniania zwrotnego.
- Ostre zapalenie trzustki
- Poważny stan zapalny trzustki wywołany nagłą aktywacją enzymów trawiennych wewnątrz narządu, mogący prowadzić do jego samostrawienia i uszkodzenia innych narządów.
