Najważniejsze
- •Stosowanie agonistów receptora GLP-1 u pacjentów z cukrzycą typu 2 lub otyłością wiąże się ze znacznym (o ok. 66%) obniżeniem ryzyka zachorowania na raka okrężnicy.
- •Metaanaliza 17 badań klinicznych nie wykazała podobnego ochronnego wpływu tych leków na ryzyko raka odbytnicy ani na ogólne ryzyko raka jelita grubego.
- •Cukrzyca typu 2 oraz otyłość są silnymi czynnikami ryzyka raka jelita grubego, zwiększając je odpowiednio o 20–30% i 30–50%.
- •W badaniach analizowano popularne substancje, takie jak liraglutyd, semaglutyd, dulaglutyd czy tirzepatyd.
- •Obecne dowody wymagają weryfikacji w długoterminowych badaniach, ponieważ średni czas obserwacji (2–5 lat) był krótszy niż typowy czas rozwoju tego nowotworu.
Stosowanie agonistów receptora GLP-1 u osób z cukrzycą typu 2 lub otyłością wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka zachorowania na raka okrężnicy aż o 66% – wykazali chińscy naukowcy.
Wpływ agonistów GLP-1 na ryzyko nowotworowe - kluczowe dane
Frontiers in Pharmacology / Chongqing Medical University
Chińscy naukowcy z Chongqing Medical University wykazali w metaanalizie 17 randomizowanych badań klinicznych, że stosowanie agonistów receptora GLP-1 u osób z cukrzycą typu 2 lub otyłością wiąże się ze znacznym zmniejszeniem ryzyka zachorowania na raka okrężnicy. Analiza opublikowana w czasopiśmie Frontiers in Pharmacology nie wykazała jednak podobnego wpływu tych leków na ryzyko raka odbytnicy ani ogólne ryzyko nowotworów jelita grubego.
Skuteczność leków w badaniach klinicznych
Badacze przeanalizowali dane 36 415 pacjentów uczestniczących w badaniach klinicznych opublikowanych do 13 czerwca 2024 roku. U chorych przyjmujących leki z grupy GLP-1 wskaźnik ryzyka zachorowania na raka okrężnicy wyniósł 0,34. Uczestnicy analizowanych badań przyjmowali leki z grupy agonistów GLP-1 oraz podwójnych agonistów receptorów GIP i GLP-1, w tym liraglutyd, semaglutyd, dulaglutyd, eksenatyd, albiglutyd, liksisenatyd oraz tirzepatyd.
Analiza nie potwierdziła statystycznie istotnego wpływu tych substancji na ryzyko raka odbytnicy. Wskaźnik ryzyka wyniósł w tym przypadku 3,64 przy bardzo szerokim przedziale ufności (od 0,76 do 17,40), co wynikało z małej liczby zarejestrowanych zachorowań. Z kolei dla ogólnego ryzyka raka jelita grubego wskaźnik ten wyniósł 1,13.
Autorzy metaanalizy zadeklarowali brak konfliktu interesów. Jednak badania pierwotne uwzględnione w analizie (m.in. LEADER czy SUSTAIN-6) były finansowane bezpośrednio przez producentów leków – koncerny Novo Nordisk, Eli Lilly, AstraZeneca oraz Sanofi. Ich autorzy deklarowali również powiązania finansowe z tymi firmami.
Mechanizm działania i ograniczenia analizy
Cukrzyca typu 2 oraz otyłość zwiększają ryzyko zachorowania na raka jelita grubego odpowiednio o 20–30% i 30–50% w stosunku do populacji ogólnej. Wynika to z przewlekłego stanu zapalnego oraz hiperinsulinemii. Omawiana praca dostarcza dowodów pochodzących z badań randomizowanych, co uzupełnia dotychczasowe analizy obserwacyjne wskazujące na onkoprewencyjne działanie tych preparatów.
Autorzy analizy nie uwzględnili jednak wszystkich czynników zakłócających. W efekcie nie określono, czy spadek ryzyka nowotworu wynika z bezpośredniego działania biologicznego leków, czy też jest wtórnym efektem utraty masy ciała. Ponadto średni czas obserwacji pacjentów wynosił od 2 do 5 lat, podczas gdy rozwój raka jelita grubego trwa zazwyczaj ponad dekadę. Weryfikacja długoterminowego wpływu tych terapii na ryzyko onkologiczne wymaga zatem przeprowadzenia dalszych, niezależnych badań obserwacyjnych.
Wskaźniki ryzyka nowotworowego u pacjentów stosujących leki GLP-1 oraz wpływ cukrzycy i otyłości na rozwój raka jelita grubego
| Badany parametr / Czynnik ryzyka | Wartość wskaźnika / Wzrost ryzyka | Interpretacja |
|---|---|---|
| Ryzyko raka okrężnicy (przy GLP-1) | HR = 0,34 | Znaczny spadek ryzyka (o 66%) |
| Ryzyko raka odbytnicy (przy GLP-1) | HR = 3,64 (szeroki przedział 0,76–17,40) | Brak istotności statystycznej (mało przypadków) |
| Ryzyko raka jelita grubego ogółem (przy GLP-1) | HR = 1,13 | Brak statystycznie istotnego wpływu ochronnego |
| Wpływ cukrzycy typu 2 na ryzyko raka jelita grubego | Wzrost o 20% – 30% | Zwiększone ryzyko w stosunku do populacji ogólnej |
| Wpływ otyłości na ryzyko raka jelita grubego | Wzrost o 30% – 50% | Zwiększone ryzyko w stosunku do populacji ogólnej |
Opracowanie własne na podstawie danych z metaanalizy w Frontiers in Pharmacology (Chongqing Medical University)
Słownik pojęć
- Agoniści receptora GLP-1
- Leki naśladujące działanie hormonu GLP-1 (glukagonopodobnego peptydu 1), stosowane w leczeniu cukrzycy typu 2 oraz otyłości (np. semaglutyd, liraglutyd).
- Metaanaliza
- Statystyczne badanie polegające na połączeniu i przeanalizowaniu wyników wielu niezależnych badań naukowych w celu wyciągnięcia wspólnych wniosków.
- Wskaźnik ryzyka (HR)
- Wskaźnik stosowany w statystyce medycznej (ang. Hazard Ratio) określający prawdopodobieństwo wystąpienia danego zdarzenia (np. zachorowania) w grupie badanej w porównaniu do grupy kontrolnej. HR < 1 oznacza spadek ryzyka, HR > 1 wzrost.
- Hiperinsulinemia
- Stan podwyższonego stężenia insuliny we krwi, często towarzyszący insulinooporności, cukrzycy typu 2 i otyłości; może stymulować wzrost komórek nowotworowych.
- Okrężnica
- Część jelita grubego (położona między jelitem ślepym a odbytnicą), w której najczęściej rozwijają się nowotwory tej części układu pokarmowego.
