Najważniejsze
- •Brak nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz niepalenie tytoniu w wieku średnim pozwala na średnio 13 lat dłuższe życie bez demencji.
- •Osoby bez żadnego z tych trzech czynników ryzyka żyły bez otępienia średnio 30,1 roku (licząc od wieku 55 lat), podczas gdy osoby z trzema czynnikami – 17 lat.
- •Kobiety oraz osoby rasy białej statystycznie dłużej zachowywały sprawność poznawczą bez demencji, bez względu na liczbę czynników ryzyka.
- •Wyniki te potwierdzają, że dbanie o zdrowie naczyń krwionośnych w wieku średnim jest kluczowe dla ochrony mózgu w starszym wieku.
Brak nadciśnienia tętniczego i cukrzycy oraz niepalenie tytoniu w wieku średnim wiążą się z życiem średnio o 13 lat dłużej bez demencji – ogłosili 5 sierpnia 2026 roku naukowcy z NYU Langone Health.
Brak nadciśnienia tętniczego, cukrzycy oraz niepalenie tytoniu w wieku średnim pozwalają na życie średnio o 13 lat dłużej bez demencji w porównaniu z osobami obciążonymi wszystkimi trzema czynnikami ryzyka. Wyniki te ogłosili 5 sierpnia 2026 roku naukowcy z NYU Langone Health na łamach czasopisma naukowego „Neurology”.
Zespół pod kierownictwem dr. Josefa Coresha przeanalizował dane 12 409 osób, u których na początku obserwacji nie stwierdzono demencji, a ich średni wiek wynosił wówczas 56 lat. Informacje te pochodziły z amerykańskiego projektu badawczego ARIC (Atherosclerosis Risk in Communities), rozpoczętego w 1986 roku. Naukowcy obserwowali uczestników średnio przez 26 lat. W tym czasie lekarze zdiagnozowali demencję u 3008 osób, natomiast 5238 uczestników zmarło przed rozwojem objawów otępiennych.
Wpływ czynników ryzyka na czas życia w zdrowiu
Osoby wolne od wszystkich trzech analizowanych czynników ryzyka żyły średnio 30,1 roku bez demencji, licząc od 55. roku życia. Obecność jednego czynnika skracała ten czas do 26,3 roku, dwóch – do 21 lat, a trzech – do 17 lat. Kobiety żyły bez demencji dłużej niż mężczyźni, niezależnie od liczby czynników ryzyka. W przypadku występowania trzech czynników czas ten wynosił odpowiednio 18,1 roku u kobiet w porównaniu z 16,6 roku u mężczyzn. Osoby rasy białej również żyły bez otępienia dłużej niż osoby czarnoskóre, osiągając przy trzech czynnikach wynik 19,6 roku w porównaniu z 16 latami.
Profilaktyka naczyniowa kluczem do ochrony mózgu
Analiza wpisuje się w konsensus naukowy, który potwierdza m.in. raport „The Lancet” Commission z 2024 roku. Wskazuje on, że eliminacja modyfikowalnych czynników ryzyka może zapobiec nawet 45 proc. przypadków demencji na świecie lub opóźnić ich wystąpienie. Profilaktyka naczyniowa zyskuje na znaczeniu ze względu na brak w pełni skutecznych leków przyczynowych oraz prognozy zapowiadające potrojenie się globalnej liczby chorych – do 153 milionów w 2050 roku.
Autorzy zwracają uwagę, że badanie miało charakter obserwacyjny i wykazuje jedynie korelację. W analizie występuje tzw. błąd przeżywalności, wynikający z konkurencyjnego ryzyka zgonu. Osoby obciążone wszystkimi czynnikami ryzyka częściej umierały przedwcześnie z powodu zawałów serca lub udarów mózgu, zanim rozwinęła się u nich demencja. Modele statystyczne nie uwzględniają szczegółowego wpływu uwarunkowań genetycznych, takich jak obecność wariantu genu APOE4, ani czynników społeczno-ekonomicznych. Ponadto kohorta badawcza ARIC, rekrutowana pod koniec lat 80. w czterech regionach USA, nie odzwierciedla w pełni struktury demograficznej współczesnego społeczeństwa amerykańskiego.
Modyfikowalne czynniki ryzyka a demencja
Dane z raportów NYU Langone Health (2026) oraz The Lancet Commission (2024)
Średnia liczba lat życia bez demencji od 55. roku życia w zależności od liczby czynników ryzyka
| Liczba czynników ryzyka | Średnia liczba lat bez demencji | Różnica w porównaniu do grupy o najwyższym ryzyku (3 czynniki) |
|---|---|---|
| 0 (brak nadciśnienia, cukrzycy i niepalenie) | 30,1 roku | +13,1 roku |
| 1 czynnik | 26,3 roku | +9,3 roku |
| 2 czynniki | 21,0 roku | +4,0 roku |
| 3 czynniki (nadciśnienie, cukrzyca oraz palenie) | 17,0 lat | Punkt odniesienia |
Badanie NYU Langone Health na podstawie kohorty ARIC, Neurology 2026.
Słownik pojęć
- Demencja (otępienie)
- Postępujący zespół objawów wywołany chorobą mózgu, prowadzący do zaburzeń pamięci, myślenia, orientacji i innych funkcji poznawczych, co utrudnia codzienne funkcjonowanie.
- Czynniki naczyniowe
- Czynniki wpływające na kondycję układu krążenia, w tym nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, zaburzenia lipidowe oraz palenie tytoniu.
- Błąd przeżywalności (survival bias)
- Błąd statystyczny polegający na analizowaniu wyłącznie osób, które dotrwały do określonego momentu badania, z pominięciem tych, które zmarły wcześniej z innych przyczyn (np. na zawał serca przed rozwinięciem demencji).
- Badanie ARIC (Atherosclerosis Risk in Communities)
- Długofalowe badanie epidemiologiczne prowadzone w USA od końca lat 80. XX wieku, mające na celu zbadanie przyczyn miażdżycy i innych chorób układu krążenia.
- Modyfikowalne czynniki ryzyka
- Czynniki zdrowotne lub środowiskowe, na które człowiek ma bezpośredni wpływ i które można zmienić poprzez modyfikację stylu życia lub leczenie farmakologiczne.
