Najważniejsze
- •Do 45% przypadków demencji można zapobiec lub opóźnić ich wystąpienie poprzez eliminację modyfikowalnych czynników ryzyka.
- •WHO po raz pierwszy oficjalnie uznała zanieczyszczenie powietrza (smog) za modyfikowalny czynnik ryzyka demencji.
- •Wytyczne jednoznacznie odradzają rutynową suplementację witaminami B, E oraz kwasami omega-3 u osób bez stwierdzonych niedoborów.
- •Zaleca się stosowanie aparatów słuchowych u osób z niedosłuchem oraz stymulację umysłową u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi.
- •Demencja dotyka obecnie ponad 57 milionów ludzi na świecie, generując gigantyczne koszty ekonomiczne rzędu 1,3 biliona dolarów rocznie.
15 lipca 2026 roku Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała w Genewie zaktualizowane wytyczne. Wynika z nich, że eliminacja modyfikowalnych czynników ryzyka może zapobiec nawet 45 proc. przypadków demencji.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała 15 lipca 2026 roku w Genewie zaktualizowane wytyczne dotyczące zapobiegania demencji. Z dokumentu wynika, że eliminacja modyfikowalnych czynników ryzyka zdrowotnego i środowiskowego pozwala zapobiec nawet 45 proc. przypadków zachorowań na świecie lub znacznie opóźnić ich rozwój.
Na świecie z demencją żyje obecnie ponad 57 milionów ludzi, a każdego roku lekarze diagnozują blisko 10 milionów nowych zachorowań. Schorzenie to stanowi siódmą główną przyczynę zgonów globalnie oraz jedno z głównych źródeł niepełnosprawności u osób starszych. Roczne koszty ekonomiczne związane z tą chorobą sięgają 1,3 biliona dolarów. Co ważne, połowę tej kwoty generuje nieodpłatna opieka świadczona przez bliskich pacjentów. W nowych wytycznych eksperci WHO po raz pierwszy oficjalnie wskazali zanieczyszczenie powietrza jako modyfikowalny czynnik ryzyka. Obok smogu na liście znalazły się m.in. palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu, brak aktywności fizycznej, izolacja społeczna, a także cukrzyca i nadciśnienie tętnicze.
Rekomendacje dotyczące suplementacji i aparatów słuchowych
Dyrektor generalny WHO, Tedros Adhanom Ghebreyesus, podkreślił, że państwa otrzymały praktyczne rekomendacje do natychmiastowego wdrożenia. Autorzy opracowania wprost odradzają rutynową suplementację witaminami z grupy B, witaminą E, preparatami wielowitaminowymi oraz kwasami omega-3 u osób, u których nie stwierdzono klinicznych niedoborów. Zamiast tego eksperci zalecają stosowanie aparatów słuchowych u pacjentów z ubytkiem słuchu. Taka interwencja ma redukować ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych. Rekomendacje zachęcają również do treningów poznawczych i stymulacji umysłowej u osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi.
Wyzwania dla systemów ochrony zdrowia
Dokument to pierwsza aktualizacja globalnych zaleceń od 2019 roku. Profilaktyka pozostaje kluczowym elementem walki z demencją, ponieważ choroba Alzheimera – odpowiadająca za 60–70 proc. przypadków – wciąż jest nieuleczalna. Nowoczesne terapie lekowe wykazują ograniczoną skuteczność i generują wysokie koszty. Ponad 60 proc. chorych mieszka w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie koszty opieki obciążają bezpośrednio budżety domowe ich rodzin.
Wdrożenie nowych zaleceń stawia przed systemami ochrony zdrowia poważne wyzwania logistyczne i finansowe. Dotyczy to zwłaszcza krajów rozwijających się, w których dostęp do aparatów słuchowych czy leczenia chorób kardiometabolicznych bywa mocno ograniczony. Ponadto skuteczna walka z zagrożeniami środowiskowymi, takimi jak smog, wymaga systemowych działań ze strony rządów, ponieważ wykracza poza indywidualne możliwości pacjentów.
Główne modyfikowalne czynniki ryzyka demencji
Opracowanie na podstawie zaktualizowanych zaleceń WHO.
Demencja na świecie w liczbach (dane WHO)
| Wskaźnik / Statystyka | Wartość / Liczba | Znaczenie / Kontekst |
|---|---|---|
| Globalna liczba chorych | ponad 57 milionów | Liczba osób żyjących obecnie z demencją |
| Roczna zapadalność | ok. 10 milionów | Nowe przypadki diagnozowane każdego roku |
| Potencjał profilaktyki | do 45% | Odsetek przypadków, którym można zapobiec lub opóźnić ich rozwój |
| Roczny koszt globalny | 1,3 biliona USD | Całkowite obciążenie ekonomiczne na świecie |
| Udział opieki nieformalnej | ok. 50% | Koszty generowane przez bezpłatną opiekę bliskich |
| Udział choroby Alzheimera | 60 - 70% | Najczęstsza przyczyna demencji |
Źródło: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), lipiec 2026 r.
Organizacja pacjentów ukierunkowana na profilaktykę
Słownik pojęć
- Demencja (otępienie)
- Ogólne określenie na postępujący spadek funkcji poznawczych (pamięci, myślenia, orientacji), który utrudnia lub uniemożliwia codzienne funkcjonowanie.
- Modyfikowalne czynniki ryzyka
- Czynniki wpływające na stan zdrowia, na które człowiek ma bezpośredni lub pośredni wpływ poprzez zmianę stylu życia lub interwencje medyczne i środowiskowe.
- Choroba Alzheimera
- Przewlekła, postępująca choroba neurodegeneracyjna będąca najczęstszą przyczyną demencji (odpowiada za 60-70% przypadków).
- Łagodne zaburzenia poznawcze (MCI)
- Stan, w którym u danej osoby stwierdza się nieznaczne pogorszenie pamięci lub innych funkcji poznawczych, które jednak nie upośledza jeszcze samodzielności w codziennym życiu.
- Choroby kardiometaboliczne
- Grupa schorzeń obejmująca m.in. nadciśnienie tętnicze, cukrzycę oraz zaburzenia lipidowe, które wspólnie wpływają na ryzyko chorób układu krążenia oraz mózgu.
