Nowe wytyczne WHO: smog oficjalnym czynnikiem ryzyka demencji

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała 15 lipca 2026 roku w Genewie zaktualizowane globalne wytyczne dotyczące zapobiegania demencji. Po raz pierwszy wskazano w nich zanieczyszczenie powietrza jako modyfikowalny czynnik ryzyka zachorowania. Eksperci określili, że odpowiednia profilaktyka pozwala zapobiec nawet 45 proc. przypadków tej choroby lub opóźnić jej rozwój.

Nowy dokument to pierwsza tak istotna aktualizacja zaleceń od 2019 roku. Wśród innych modyfikowalnych czynników ryzyka organizacja wymienia brak aktywności fizycznej, niezdrową dietę, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, izolację społeczną, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę oraz ubytek słuchu. Jednocześnie wytyczne oficjalnie odradzają rutynowe przyjmowanie witamin B i E, kwasów omega-3 oraz multiwitamin w celu zapobiegania chorobie, o ile u pacjenta nie stwierdzono klinicznego niedoboru tych substancji.

Rosnąca skala problemu i koszty ekonomiczne

Skala tego problemu zdrowotnego stale rośnie – obecnie z demencją żyje na świecie ponad 57 milionów ludzi. Każdego roku lekarze diagnozują około 10 milionów nowych przypadków, z czego choroba Alzheimera odpowiada za 60 do 70 procent zachorowań. Przekłada się to na ogromne obciążenie finansowe. Globalny koszt demencji szacuje się na 1,3 biliona dolarów rocznie, a połowę tej kwoty stanowią koszty nieformalnej opieki świadczonej przez rodziny i bliskich chorych.

Rola smogu i barier systemowych w profilaktyce

Decyzja o powiązaniu smogu, a w szczególności pyłów zawieszonych PM2,5, z demencją opiera się na badaniach klinicznych z lat 2019–2026. Analizy te wykazały, że drobne cząstki zanieczyszczeń przenikają barierę krew-mózg, wywołując stany zapalne tkanki nerwowej. W porównaniu z wytycznymi z 2019 roku obecne zalecenia kładą większy nacisk na trening poznawczy i aktywność społeczną, obejmując nimi także osoby z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi.

Struktura kosztów opieki różni się w zależności od zamożności państw. W krajach o niskich i średnich dochodach opieka domowa generuje do 80 procent wydatków, podczas gdy kraje bogate finansują głównie opiekę instytucjonalną.

Wdrożenie nowych zaleceń w praktyce napotyka jednak bariery systemowe. Mieszkańcy zanieczyszczonych metropolii w krajach rozwijających się nie mają bezpośredniego wpływu na jakość powietrza, a aparaty słuchowe często pozostają tam towarem nierefundowanym. Ponadto szacowana redukcja zachorowań o 45 procent odnosi się do skali globalnej i zakłada całkowite wyeliminowanie wszystkich czynników ryzyka. Wskaźnik ten nie przekłada się więc bezpośrednio na indywidualne ryzyko pojedynczego pacjenta, na przykład obciążonego genetycznie.