Najważniejsze
- •Ograniczenie spożycia cukru w łonie matki i w pierwszych dwóch latach życia wiąże się ze spadkiem ryzyka demencji w starszym wieku o 23% oraz opóźnieniem jej diagnozy średnio o 2,6 roku.
- •Osoby objęte ograniczeniami cukru do pierwszego roku życia wykazały spadek ryzyka demencji o 21%.
- •Badanie opiera się na danych medycznych ponad 64 tys. Brytyjczyków urodzonych w okresie wojennej i powojennej reglamentacji cukru (do 1953 roku).
- •Uczestnicy spożywający mniej cukru we wczesnym dzieciństwie mieli w wieku dojrzałym większą objętość istoty szarej oraz mniej uszkodzeń naczyniowych w mózgu.
- •Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca całkowite unikanie cukrów dodanych w diecie dzieci poniżej drugiego roku życia.
Ograniczenie spożycia cukru w okresie prenatalnym oraz w pierwszych dwóch latach życia dziecka wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka demencji o 23 proc. – wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie „Neurology”.
Ograniczenie spożycia cukru w okresie płodowym oraz w pierwszych dwóch latach życia dziecka wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju demencji w starszym wieku o 23 proc. Do takich wniosków doszedł zespół dr. Jiazhena Zhenga z Hong Kong University of Science and Technology w Kantonie. Wyniki ich pracy opublikowano 29 lipca 2026 roku w czasopiśmie „Neurology”. Analizę oparto na danych medycznych osób urodzonych w Wielkiej Brytanii w okresie wojennej i powojennej reglamentacji cukru, którą zniesiono we wrześniu 1953 roku.
Wpływ reglamentacji cukru na zdrowie mózgu
Badacze przeanalizowali dane 64 737 uczestników brytyjskiego projektu UK Biobank. Stan zdrowia tych osób śledzono przez maksymalnie 15 lat, poczynając od momentu, gdy osiągnęły one średni wiek 55 lat. W grupie 15 256 badanych, którzy doświadczyli ograniczeń w spożyciu cukru do drugiego roku życia, demencja występowała rzadziej. Chorobę tę diagnozowano u nich średnio o 2,6 roku później niż u osób urodzonych już po zniesieniu reglamentacji. Z kolei w kohorcie 15 025 osób objętych restrykcjami do pierwszego roku życia ryzyko rozwoju choroby spadło o 21 proc. Podczas reglamentacji dzienne spożycie cukru wynosiło średnio 41 gramów, natomiast po jej zniesieniu wzrosło niemal dwukrotnie – do 80 gramów na dobę. U części uczestników, którzy przeszli badanie rezonansem magnetycznym (MRI), stwierdzono większą objętość istoty szarej oraz mniej ognisk hiperintensywnych w istocie białej mózgu.
Wyniki te wpisują się w koncepcję rozwojowego pochodzenia zdrowia i chorób (DOHaD), według której sposób żywienia we wczesnym okresie życia trwale programuje ludzki metabolizm. Podobne zależności w kontekście cukrzycy i otyłości wykazano już we wcześniejszych badaniach nad skutkami holenderskiej zimy głodu (1944–1945). Choć komisja czasopisma „The Lancet” (Lancet Commission) nie klasyfikuje cukru jako samodzielnego czynnika ryzyka demencji, wpływa on na nią pośrednio. Zwiększa bowiem ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego oraz cukrzycy typu 2. W związku z tym Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca, aby w diecie dzieci do drugiego roku życia całkowicie unikać cukrów dodanych.
Ograniczenia metodologiczne badania
Niezależni eksperci zwracają jednak uwagę na ograniczenia metodologiczne tej analizy. Ponieważ badanie miało charakter obserwacyjny, nie pozwala ono na bezpośrednie udowodnienie związku przyczynowo-skutkowego. Autorzy pracy nie dysponowali danymi o rzeczywistym spożyciu cukru przez poszczególne osoby, a podział na grupy opierali wyłącznie na datach urodzenia. Dodatkowo w latach 50. XX wieku w Wielkiej Brytanii doszło do innych istotnych zmian społecznych i żywieniowych. Spadł m.in. odsetek kobiet karmiących piersią, a wzrosło spożycie tłuszczów, co utrudnia jednoznaczne ocenienie wpływu samego cukru. Dalsze analizy są zatem kluczowe, aby potwierdzić te wnioski i ewentualnie wdrożyć nowe zalecenia w obszarze zdrowia publicznego.
Porównanie grup badanych w zależności od ekspozycji na reglamentację cukru we wczesnym dzieciństwie
| Grupa badana | Liczba uczestników | Liczba przypadków demencji | Spadek ryzyka demencji (w %)* | Opóźnienie diagnozy demencji |
|---|---|---|---|---|
| Reglamentacja cukru do 2. roku życia (w łonie matki i po urodzeniu) | 15 256 | 456 | 23% | średnio o 2,6 roku |
| Reglamentacja cukru do 1. roku życia (w łonie matki i po urodzeniu) | 15 025 | 388 | 21% | średnio o 2,6 roku |
| Brak reglamentacji (urodzeni po wrześniu 1953) | 23 774 | 504 | Grupa referencyjna (0%) | Brak opóźnienia |
Dane na podstawie badania J. Zhenga i wsp. opublikowanego w czasopiśmie Neurology (lipiec 2026) na bazie danych UK Biobank (łącznie 64 737 badanych). *Po uwzględnieniu czynników zakłócających (wiek, płeć, nadciśnienie, cukrzyca).
Wpływ wczesnego ograniczenia cukru na strukturę mózgu i metabolizm
Źródło danych: Analiza wyników rezonansu magnetycznego mózgu w podgrupie uczestników badania UK Biobank opublikowanego w Neurology (2026).
Słownik pojęć
- Kohorta
- Grupa ludzi o wspólnych cechach (np. urodzonych w tym samym okresie), poddawana badaniom w określonym czasie.
- DOHaD
- Koncepcja (Developmental Origins of Health and Disease) zakładająca, że czynniki środowiskowe, takie jak dieta matki w czasie ciąży i żywienie noworodka, trwale programują ryzyko chorób przewlekłych w życiu dorosłym.
- Istota szara
- Skupiska neuronów w ośrodkowym układzie nerwowym odpowiadające m.in. za kontrolę mięśni, pamięć, emocje oraz przetwarzanie informacji zmysłowych.
- Hiperintensywność istoty białej
- Obszary w obrazowaniu MRI mózgu wskazujące na uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych (ang. white matter hyperintensities), często powiązane z zaburzeniami poznawczymi i ryzykiem udaru.
- Badanie obserwacyjne
- Badanie naukowe, w którym badacz obserwuje uczestników bez celowego ingerowania w ich styl życia lub leczenie (nie wprowadza sztucznych interwencji, jak w próbach klinicznych).
