Najważniejsze
- •Wysokie stężenie ksylitolu we krwi powiązano ze wzrostem ryzyka zawału serca i udaru mózgu o 18% do 57% w zależności od badanej grupy.
- •Ksylitol (E 967) może zwiększać zdolność płytek krwi do agregacji, co sprzyja powstawaniu groźnych zakrzepów.
- •Badanie miało charakter obserwacyjny – wykazano korelację, lecz nie ostateczny związek przyczynowo-skutkowy.
- •Ludzki organizm potrafi samodzielnie syntetyzować ksylitol, przez co wysokie stężenie we krwi może być również markerem istniejących zaburzeń metabolicznych.
- •Obecnie agencje regulacyjne (FDA, EFSA) wciąż uznają ksylitol za bezpieczny słodzik bez limitu dziennego spożycia.
Niemieccy naukowcy z Charité wykazali, że wysokie stężenie ksylitolu we krwi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zawału serca i udaru mózgu.
Pod koniec sierpnia 2026 roku, podczas Europejskiego Kongresu Kardiologicznego w Monachium, naukowcy z berlińskiego Szpitala Uniwersyteckiego Charité przedstawili wyniki nowej analizy. Objęła ona dane ponad 17 tysięcy pacjentów. Wynika z niej, że wysokie stężenie ksylitolu we krwi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem zawału serca oraz udaru mózgu.
Autorzy pracy przeanalizowali dane 17 710 uczestników dwóch długofalowych projektów badawczych: kanadyjskiego CLSA (z 6-letnim okresem obserwacji) oraz europejskiego EPIC-Norfolk (z 30-letnim okresem obserwacji). U osób z najwyższym stężeniem ksylitolu we krwi stwierdzono znacznie wyższe ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych w porównaniu z tymi, u których poziom słodzika był najniższy. W grupie kanadyjskiej ryzyko to wzrosło o 57 procent, a w grupie europejskiej – o 18 procent. Zależność ta pozostała istotna statystycznie także po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, płeć, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze czy masa ciała.
Zwiększona krzepliwość krwi
Dr Marco Witkowski z kliniki Charité wyjaśnił, że analizy te stanowią rozwinięcie wcześniejszych, trzyletnich badań jego zespołu, które prowadzono wśród pacjentów z grupy wysokiego ryzyka. Wówczas naukowcy wykazali, że ksylitol może stymulować płytki krwi do agregacji i tym samym sprzyjać powstawaniu zakrzepów. Przedstawione obecnie badanie ma charakter obserwacyjny. Oznacza to, że wskazuje ono na korelacje statystyczne, ale nie dowodzi bezpośrednio związku przyczynowo-skutkowego.
Ksylitol, znany również pod symbolem E 967, to alkohol cukrowy (poliol) stosowany powszechnie jako niskokaloryczny słodzik w gumach do żucia, napojach oraz produktach do higieny jamy ustnej. Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) oraz Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) uznają tę substancję za bezpieczną i dotychczas nie wyznaczyły dla niej limitu dopuszczalnego dziennego spożycia. Wartość globalnego rynku tego słodzika rośnie rocznie o 5-6 procent, osiągając poziom 1,4 miliarda dolarów. Omawiana praca stanowi kontynuację badań berlińskiego zespołu z 2023 roku. Wtedy w czasopiśmie Nature Medicine ukazały się podobne wnioski dotyczące innego popularnego słodzika – erytrytolu.
Problem syntezy endogennej
Wyniki przedstawione w Monachium mają formę abstraktu zjazdowego i nie przeszły jeszcze procedury pełnej recenzji naukowej. Eksperci zwracają uwagę na problem syntezy endogennej – organizm ludzki samoczynnie produkuje ksylitol podczas metabolizmu węglowodanów, zwłaszcza w przebiegu takich zaburzeń jak stan przedcukrzycowy. Badanie obserwacyjne nie pozwala odróżnić ksylitolu dostarczonego z dietą od tego wytworzonego przez organizm. Oznacza to, że wysokie stężenie tej substancji we krwi może być jedynie markerem istniejących już zaburzeń metabolicznych. Dalsze badania laboratoryjne i kliniczne mają rozstrzygnąć, czy konieczna będzie zmiana dotychczasowych zaleceń żywieniowych dotyczących stosowania zamienników cukru.
Wpływ wysokiego stężenia ksylitolu na ryzyko incydentów sercowo-naczyniowych
| Badanie / Kohorta | Okres obserwacji | Wzrost ryzyka (najwyższe vs najniższe stężenie ksylitolu) |
|---|---|---|
| Kanadyjskie CLSA | 6 lat | o 57% wyższe ryzyko |
| Europejskie EPIC-Norfolk | 30 lat | o 18% wyższe ryzyko |
Dane z prezentacji naukowej na Europejskim Kongresie Kardiologicznym 2026
Potencjalna ścieżka wpływu ksylitolu na ryzyko sercowo-naczyniowe
Na podstawie badań zespołu dr. Marco Witkowskiego (Charité Berlin)
Słownik pojęć
- Agregacja płytek krwi
- Proces polegający na zlepianiu się ze sobą komórek krwi (przede wszystkim płytek krwi), co jest kluczowym etapem powstawania zakrzepu.
- Ksylitol (E 967)
- Alkohol cukrowy (poliol) stosowany jako substancja słodząca o niskim indeksie glikemicznym, znany w przemyśle spożywczym jako E 967.
- Synteza endogenna
- Proces syntezy danej substancji bezpośrednio wewnątrz organizmu (np. produkcja ksylitolu z węglowodanów przez ludzkie komórki), a nie dostarczanie jej z zewnątrz.
- Badanie obserwacyjne
- Rodzaj badania naukowego, w którym naukowcy nie ingerują w przebieg procesów, a jedynie obserwują i analizują istniejące zależności u uczestników. Nie dowodzi ono ostatecznie związku przyczynowo-skutkowego.
- Erytrytol
- Inny popularny słodzik z grupy polioli, którego potencjalnie negatywny wpływ na układ krążenia opublikowano w Nature Medicine w 2023 roku.
