Najważniejsze
- •Udar cieplny to stan bezpośredniego zagrożenia życia, który może w krótkim czasie doprowadzić do niewydolności wielonarządowej.
- •Najczęściej pacjent trafia na SOR już w stanie krytycznym, z głębokimi zaburzeniami świadomości, a czasem z koniecznością podłączenia do respiratora.
- •Jednym z groźnych mechanizmów jest tzw. sepsa termiczna: uszkodzenie jelit sprzyja przedostawaniu się bakterii i toksyn do krwi, co nasila stan zapalny.
- •Przy podejrzeniu udaru cieplnego nie należy automatycznie podawać paracetamolu, bo nie usuwa przyczyny i może dodatkowo zaszkodzić, zwłaszcza przy uszkodzeniu wątroby.
- •Liczy się natychmiastowa reakcja: przeniesienie chorego w chłodne miejsce, rozpoczęcie chłodzenia i wezwanie pomocy — w tym przypadku kluczowy jest „diamentowy kwadrans”.
Dr Janusz Sokołowski ostrzegł 26 czerwca 2026 r., że udar cieplny może w krótkim czasie doprowadzić do niewydolności wielonarządowej i wymaga natychmiastowej pomocy.
Dr Janusz Sokołowski, kierownik Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu, ostrzegł 26 czerwca 2026 r., że udar cieplny należy do najgroźniejszych stanów w medycynie ratunkowej. Lekarz powiedział, że może on szybko doprowadzić do niewydolności wielonarządowej i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.
Sokołowski zaznaczył, że pacjent z udarem cieplnym trafiający na SOR jest najczęściej już w stanie krytycznym. Występują u niego głębokie zaburzenia świadomości, a w ciężkich przypadkach konieczne bywa podłączenie do respiratora. W krótkim czasie dochodzi do uszkodzenia wielu narządów jednocześnie. Lekarz wymienił mózg, serce, płuca, nerki, mięśnie, wątrobę i przewód pokarmowy. Jak podkreślił, nie chodzi o zwykłą gorączkę ani o problem jednego narządu.
Ekspert opisał też jeden z najbardziej groźnych mechanizmów tego stanu, czyli tzw. sepsę termiczną. Pod wpływem ekstremalnej temperatury uszkodzeniu ulegają jelita, a ich ściana przestaje być szczelną barierą. Bakterie jelitowe i ich toksyny mogą przedostawać się do krwi, co wywołuje gwałtowną reakcję zapalną przypominającą sepsę. Od tego momentu organizm walczy już nie tylko z przegrzaniem, ale i z kolejną falą uszkodzeń.
Sokołowski ostrzegł również przed automatycznym podawaniem leków przeciwgorączkowych przy podejrzeniu udaru cieplnego. Zwrócił uwagę, że paracetamol nie usuwa przyczyny problemu, a może zaszkodzić, zwłaszcza jeśli wysoka temperatura uszkodziła już wątrobę. W takiej sytuacji lek może być metabolizowany nieprawidłowo i prowadzić do powstawania toksycznych metabolitów.
Lekarz zaapelował, by nie czekać na utratę przytomności. Niepokój powinny wzbudzić objawy takie jak osowiałość po długim przebywaniu na słońcu, zaburzenia koncentracji, niechęć do picia i zachowanie inne niż zwykle. W medycynie funkcjonuje pojęcie „złotej godziny”, ale w przypadku udaru cieplnego, jak powiedział Sokołowski, liczy się raczej „diamentowy kwadrans”.
Znaczenie tego ostrzeżenia rośnie wraz z falami upałów, które coraz częściej obejmują Polskę. W praktyce oznacza to, że przy podejrzeniu udaru cieplnego trzeba natychmiast wezwać pomoc i rozpocząć chłodzenie chorego. Szybka reakcja może zadecydować o uniknięciu trwałych powikłań.
Najważniejsze objawy i zagrożenia związane z udarem cieplnym
| Obszar/objaw | Opis z artykułu | Znaczenie kliniczne |
|---|---|---|
| Mózg | Głębokie zaburzenia świadomości, splątanie, utrata przytomności | Wskazuje na ciężkie uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego |
| Serce i krążenie | Stan wstrząsu, szybkie pogorszenie stanu ogólnego | Może prowadzić do niewydolności krążenia |
| Płuca | Czasem konieczne podłączenie do respiratora | Świadczy o niewydolności oddechowej |
| Nerki, mięśnie, wątroba, przewód pokarmowy | Uszkodzenie wielu narządów jednocześnie | Zwiększa ryzyko niewydolności wielonarządowej |
| Jelita | Uszkodzenie ściany jelit i przedostawanie się bakterii do krwi | Może wywołać tzw. sepsę termiczną |
Na podstawie treści artykułu i wypowiedzi dr. Janusza Sokołowskiego.
Jak rozpoznać i zareagować na udar cieplny
Na podstawie treści artykułu i zaleceń dotyczących pierwszej pomocy przy udarze cieplnym.
Słownik pojęć
- Udar cieplny
- Stan bezpośredniego zagrożenia życia, w którym organizm nie radzi sobie z nadmiarem ciepła i dochodzi do uszkodzenia wielu narządów.
- Niewydolność wielonarządowa
- Zaburzenie pracy kilku narządów jednocześnie, które może szybko prowadzić do zagrożenia życia.
- Sepsa termiczna
- Gwałtowna reakcja zapalna przypominająca sepsę, wywołana uszkodzeniem jelit i przedostawaniem się bakterii oraz toksyn do krwi.
- Temperatura głęboka
- Rzeczywista temperatura wnętrza organizmu, a nie temperatura skóry.
- Respirator
- Urządzenie wspomagające lub zastępujące oddychanie u pacjenta w ciężkim stanie.
- Paracetamol
- Lek przeciwgorączkowy i przeciwbólowy, który w przypadku udaru cieplnego nie usuwa przyczyny problemu i może być niebezpieczny przy uszkodzeniu wątroby.
- Diamentowy kwadrans
- Określenie użyte przez lekarza na niezwykle krótki czas, w którym trzeba zareagować, aby zwiększyć szanse uratowania chorego.
