Najważniejsze
- •Udar cieplny to stan bezpośredniego zagrożenia życia, który może szybko doprowadzić do niewydolności wielonarządowej.
- •Objawy alarmowe to m.in. splątanie, zaburzenia świadomości, osłabienie po przebywaniu na słońcu i nietypowe zachowanie.
- •Przy podejrzeniu udaru cieplnego nie należy czekać ani podawać na własną rękę leków przeciwgorączkowych — trzeba od razu wezwać pomoc i rozpocząć chłodzenie chorego.
- •Najbardziej narażone są osoby starsze i przewlekle chore, ale zagrożenie dotyczy także zdrowych ludzi przebywających długo w upale.
- •Kluczowy jest czas reakcji: w udarze cieplnym liczą się nie godziny, lecz minuty.
Dr Janusz Sokołowski ostrzegł 26 czerwca 2026 r. w PAP, że udar cieplny może szybko doprowadzić do niewydolności wielonarządowej.
Dr Janusz Sokołowski, kierownik Szpitalnego Oddziału Ratunkowego Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu, ostrzegł 26 czerwca 2026 roku w wywiadzie dla PAP, że udar cieplny może w krótkim czasie doprowadzić do niewydolności wielonarządowej. Lekarz podkreślił, że pacjent trafiający z takim rozpoznaniem na SOR jest najczęściej już w stanie krytycznym i wymaga natychmiastowej pomocy.
Sokołowski zaznaczył, że udar cieplny nie jest zwykłym przegrzaniem ani gorączką. Wysoka temperatura uszkadza jednocześnie mózg, serce, płuca, nerki, mięśnie, wątrobę i przewód pokarmowy. U chorych pojawiają się głębokie zaburzenia świadomości, a w ciężkich przypadkach konieczne bywa podłączenie do respiratora. Lekarz opisał też mechanizm tzw. sepsy termicznej. Jak wyjaśnił, ekstremalne ciepło uszkadza jelita, ich ściana przestaje być szczelną barierą, a bakterie i toksyny mogą przedostawać się do krwi, wywołując gwałtowną reakcję zapalną.
Ekspert ostrzegł przed samodzielnym podawaniem leków przeciwgorączkowych przy podejrzeniu udaru cieplnego. Jego zdaniem paracetamol nie usuwa przyczyny problemu, a może dodatkowo zaszkodzić, zwłaszcza gdy wysoka temperatura uszkodziła już wątrobę. Jeśli narząd nie pracuje prawidłowo, lek może być rozkładany w sposób prowadzący do powstawania toksycznych metabolitów. Sokołowski apelował, by nie czekać na utratę przytomności. Niepokój powinny wzbudzić objawy takie jak osłabienie po długim przebywaniu na słońcu, zaburzenia koncentracji, niechęć do picia i zachowanie wyraźnie inne niż zwykle.
Lekarz przypomniał też, że w medycynie funkcjonuje pojęcie „złotej godziny”, czyli czasu, w którym szybkie wdrożenie leczenia zwiększa szanse na uratowanie chorego. W przypadku udaru cieplnego mówił jednak o „diamentowym kwadransie”, podkreślając, że liczy się każda minuta. Temperatura głęboka przekraczająca 40 st. C uznawana jest za krytyczną i może oznaczać, że organizm nie radzi sobie już z oddawaniem ciepła.
Temat nabiera szczególnego znaczenia podczas fal upałów, które coraz częściej obejmują Polskę i inne kraje Europy. Najbardziej narażone są osoby starsze oraz przewlekle chore, ale zagrożenie dotyczy także osób zdrowych, jeśli długo przebywają na słońcu lub w przegrzanym otoczeniu. W praktyce oznacza to, że przy podejrzeniu udaru cieplnego trzeba natychmiast wezwać pomoc i rozpocząć chłodzenie chorego, zamiast czekać na rozwój objawów.
Udar cieplny: najważniejsze sygnały alarmowe i reakcja
Opracowanie na podstawie artykułu i wypowiedzi dr. Janusza Sokołowskiego.
Słownik pojęć
- Udar cieplny
- Najcięższa postać przegrzania organizmu, w której zawodzi termoregulacja, a temperatura głęboka może przekraczać 40°C.
- Temperatura głęboka
- Rzeczywista temperatura wnętrza organizmu, mierzona np. w odbytnicy lub w dolnej części przełyku.
- Niewydolność wielonarządowa
- Stan, w którym jednocześnie przestaje prawidłowo działać kilka narządów, np. mózg, serce, nerki czy wątroba.
- Sepsa termiczna
- Określenie gwałtownej reakcji zapalnej organizmu wywołanej uszkodzeniem jelit i przenikaniem bakterii oraz toksyn do krwi.
- Termoregulacja
- Mechanizm utrzymywania prawidłowej temperatury ciała, m.in. przez pocenie się i rozszerzanie naczyń krwionośnych skóry.
