Najważniejsze
- •Seniorzy, zwłaszcza z chorobami przewlekłymi, powinni w czasie upałów ograniczyć wychodzenie z domu i planować aktywność tylko wcześnie rano lub wieczorem.
- •Najważniejsze jest stałe nawodnienie, dostęp do leków i kontakt z bliskimi, którzy mogą sprawdzić samopoczucie starszej osoby.
- •Upał szczególnie zagraża osobom z niewydolnością krążenia, po udarze lub zawale, z astmą, POChP, cukrzycą oraz przyjmującym leki moczopędne.
- •W domu warto zamknąć okna w dzień, zasłaniać je i wietrzyć nocą; przy klimatyzacji różnica temperatur nie powinna przekraczać 8-10 st. C.
- •Objawy przegrzania, odwodnienia i udaru cieplnego to m.in. zawroty głowy, omdlenia, osłabienie i wahania ciśnienia lub poziomu cukru — w razie ich wystąpienia trzeba reagować szybko.
Lekarze zalecają seniorom, zwłaszcza osobom z chorobami przewlekłymi, by podczas upałów zostali w domu i mieli zapewniony kontakt z bliskimi.
W czasie fali upałów lekarze zalecają seniorom, zwłaszcza osobom z chorobami przewlekłymi, pozostanie w domu i ograniczenie wychodzenia na zewnątrz. Dr Michał Sutkowski podkreślił, że w największe upały bezpieczeństwo osób starszych powinno być monitorowane przez rodzinę i bliskich, a seniorzy powinni mieć pod ręką wodę, leki i telefon z zapisanym numerem alarmowym.
Ekspert zaznaczył, że szczególne ryzyko dotyczy osób starszych mieszkających w miastach, gdzie temperatura bywa wyższa niż poza zabudową. W dużych aglomeracjach słupki rtęci w czasie fal upałów mogą przekraczać 40 st. C. Przy takich warunkach nawet krótki spacer lub wyjście do sklepu może skończyć się odwodnieniem, zasłabnięciem albo udarem cieplnym. Najbezpieczniej wychodzić bardzo wcześnie rano albo późnym wieczorem.
Lekarz zwrócił uwagę, że seniorzy nie powinni wychodzić bez przygotowania. Jeśli muszą opuścić mieszkanie, powinni ubrać się w lekkie, przewiewne i jasne ubrania, założyć nakrycie głowy, okulary przeciwsłoneczne i użyć kremu z filtrem. W domu należy zamknąć okna w ciągu dnia, zasłonić je i wietrzyć dopiero nocą. W mieszkaniach z klimatyzacją różnica temperatur nie powinna być zbyt duża i nie powinna przekraczać 8–10 st. C.
Dr Sutkowski przypomniał też, że osoby starsze często słabiej odczuwają pragnienie, a choroby przewlekłe dodatkowo zwiększają ryzyko. Dotyczy to m.in. pacjentów z niewydolnością krążenia, po udarze, po zawale, z astmą, POChP, cukrzycą oraz osób przyjmujących leki moczopędne lub wpływające na gospodarkę wodno-elektrolitową. W czasie upałów mogą u nich występować wahania ciśnienia i poziomu cukru we krwi, a także zawroty głowy i omdlenia.
Dane przywoływane przez media pokazują skalę zagrożenia. W latach 2010–2019 fale upałów przyczyniły się do śmierci około 6 tys. osób w Polsce. Według podawanych danych w 2024 roku upały zabiły 616 osób, głównie seniorów. Maksymalna temperatura uznawana za bezpieczną wynosi 35 st. C przy wilgotności 100 proc., choć w miastach warunki bywają bardziej wymagające.
W praktyce oznacza to, że w okresach największego gorąca rodziny powinny częściej kontaktować się ze starszymi krewnymi, pomagać im w zakupach i pilnować nawodnienia. Lekarze podkreślają, że seniorzy nie powinni samodzielnie zmieniać dawek leków na czas upałów bez konsultacji z lekarzem prowadzącym.
Najważniejsze dane liczbowe dotyczące upałów i ryzyka dla seniorów
| Wskaźnik | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Szacowana liczba zgonów w Polsce w latach 2010–2019 | około 6 tys. | Fale upałów znacząco zwiększały śmiertelność |
| Zgony z powodu upałów w Polsce w 2024 roku | 616 | Większość ofiar stanowiły osoby starsze |
| Bezpieczna różnica temperatur przy klimatyzacji | 8–10 st. C | Zbyt duża różnica może obciążać organizm |
| Maksymalna temperatura uznawana za bezpieczną przy wilgotności 100% | 35 st. C | Powyżej tego poziomu rośnie ryzyko przegrzania |
| Najgorętsze godziny dnia według MSWiA | 15:00–18:00 | Wtedy warto ograniczać przebywanie na zewnątrz |
Na podstawie treści artykułu oraz przywołanych w nim danych medialnych.
Jak senior może bezpieczniej przetrwać falę upałów
Na podstawie zaleceń przytoczonych w artykule i wypowiedzi dr. Michała Sutkowskiego.
Słownik pojęć
- Udar cieplny
- Stan zagrożenia życia, gdy organizm nie jest w stanie obniżyć zbyt wysokiej temperatury ciała.
- Odwodnienie
- Niedobór wody w organizmie, który może prowadzić do osłabienia, zawrotów głowy i omdleń.
- Gospodarka wodno-elektrolitowa
- Równowaga wody i minerałów w organizmie, kluczowa dla pracy serca, mięśni i układu nerwowego.
- Leki moczopędne
- Preparaty zwiększające wydalanie wody z organizmu; w upał mogą nasilać ryzyko odwodnienia.
- POChP
- Przewlekła obturacyjna choroba płuc, która utrudnia oddychanie i może być nasilana przez wysoką temperaturę.
- Termoregulacja
- Zdolność organizmu do utrzymywania prawidłowej temperatury ciała.
- Elektrolity
- Minerały, takie jak sód, potas i magnez, ważne dla nawodnienia i pracy mięśni.
