Najważniejsze
- •Metaanaliza potwierdza, że blokery receptora angiotensyny II (ARB), zwłaszcza kandesartan, skutecznie redukują liczbę dni z migreną i bólem głowy.
- •Stosowanie ARB wiąże się ze średnim zmniejszeniem liczby dni z migreną o 1 dzień w miesiącu oraz ponad 2,5-krotnie większą szansą na redukcję objawów o połowę.
- •Główną zaletą terapii jest jej niski koszt (10–20 zł miesięcznie) w porównaniu do nowoczesnych leków biologicznych (anty-CGRP).
- •Stosowanie tych leków wymaga ostrożności u osób z niskim ciśnieniem tętniczym z powodu ryzyka zawrotów głowy i omdleń.
Norweski zespół badawczy opublikował na łamach czasopisma „Cephalalgia” metaanalizę, która wykazuje, że stosowanie blokerów receptora angiotensyny II zmniejsza u pacjentów liczbę dni z migreną.
Norweski zespół badawczy pod kierunkiem H.S. Riise opublikował 29 maja 2026 roku w czasopiśmie medycznym „Cephalalgia” metaanalizę wykazującą, że stosowanie blokerów receptora angiotensyny II (ARB) – w szczególności kandesartanu – zmniejsza miesięczną liczbę dni z migreną.
Naukowcy z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) oraz Szpitala Uniwersyteckiego St. Olavs w Trondheim przeanalizowali dane z czterech kontrolowanych placebo badań klinicznych, które opublikowano w latach 2003–2025. Łącznie objęły one 659 pacjentów. Stosowanie leków z grupy ARB przełożyło się na zmniejszenie miesięcznej liczby dni z migreną średnio o 1 dzień, a liczby dni z bólem głowy o 1,21 dnia w porównaniu z grupą placebo. Dodatkowo szansa na uzyskanie co najmniej 50-procentowej redukcji liczby dni z migreną była 2,68 razy wyższa u chorych przyjmujących te preparaty. Analiza dawkowania kandesartanu nie wykazała przy tym różnic w skuteczności leczenia między dawką 8 mg a dawką 16 mg.
Skuteczność a profil bezpieczeństwa
Terapia wiązała się jednak z częstszym występowaniem działań niepożądanych niż w grupie kontrolnej. Pacjenci przyjmujący ARB najczęściej zgłaszali zawroty głowy, zmęczenie oraz parestezje. W analizowanych badaniach odnotowano również jeden przypadek omdlenia, które doprowadziło do wstrząśnienia mózgu i hospitalizacji. Autorzy publikacji ocenili wiarygodność dowodów w systemie GRADE dla wskaźnika liczby dni z migreną jako niską. Wynika to z odmiennych definicji tej jednostki chorobowej, jakie stosowano w badaniach na przestrzeni ponad dwudziestu lat. Z kolei ogólną redukcję liczby dni z bólem głowy oceniono jako dowód o wysokiej pewności. Część autorów metaanalizy zadeklarowała powiązania komercyjne z firmami farmaceutycznymi i biotechnologicznymi.
Alternatywa dla kosztownych terapii biologicznych
Leki z grupy ARB to powszechnie dostępne, tanie generyki stosowane standardowo w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Koszt ich miesięcznej kuracji wynosi około 10–20 złotych. Dla porównania nowoczesne, celowane leki biologiczne, takie jak przeciwciała anty-CGRP, oznaczają dla pacjenta wydatek od kilkuset do ponad tysiąca złotych miesięcznie. Choć kandesartan bywa przepisywany poza wskazaniami rejestracyjnymi (off-label) jako opcja drugiego lub trzeciego rzutu w zapobieganiu migrenom, wykazana w analizie redukcja o jeden dzień plasuje go w dolnej granicy skuteczności tradycyjnych leków profilaktycznych. W analizowanych badaniach nie porównywano bezpośrednio ARB z innymi substancjami czynnymi.
Przedstawione dane mogą wpłynąć na decyzje płatników publicznych systemów ochrony zdrowia dotyczące kolejności wdrażania leczenia profilaktycznego migreny przed zastosowaniem droższych terapii biologicznych. Decyzja o wdrożeniu kandesartanu wymaga jednak ostrożności u pacjentów z prawidłowym lub niskim ciśnieniem tętniczym ze względu na ryzyko hipotensji i omdleń.
Skuteczność blokerów receptora angiotensyny II (ARB) w profilaktyce migreny w porównaniu z placebo
| Parametr oceny | Wynik dla grupy ARB w porównaniu z placebo | Pewność dowodów (GRADE) |
|---|---|---|
| Średnia redukcja dni z migreną w miesiącu | -1,00 dnia | Niska (zróżnicowane definicje migreny) |
| Średnia redukcja dni z bólem głowy w miesiącu | -1,21 dnia | Wysoka |
| Szansa na redukcję liczby dni z migreną o min. 50% (Odds Ratio) | 2,68 razy wyższa | Nieokreślona |
| Różnica w skuteczności dawki kandesartanu (8 mg vs 16 mg) | Brak istotnych różnic | N/A |
Opracowanie własne na podstawie metaanalizy H.S. Riise i wsp., Cephalalgia 2026
Porównanie opcji profilaktycznych w migrenie: ARB vs. Leki biologiczne (anty-CGRP)
Blokery receptora angiotensyny II (ARB) (np. kandesartan)
Przeciwciała anty-CGRP (leki biologiczne)
Profil bezpieczeństwa i działania niepożądane terapii ARB w migrenie
Dane z metaanalizy bezpieczeństwa ARB w zapobieganiu migrenom
Słownik pojęć
- ARB (Angiotensin Receptor Blockers)
- Blokery receptora angiotensyny II (sartany) – grupa leków stosowanych głównie w leczeniu nadciśnienia tętniczego i niewydolności serca. Działają poprzez blokowanie receptorów AT1 dla angiotensyny II, co prowadzi do rozkurczu naczyń krwionośnych i obniżenia ciśnienia.
- Parestezje
- Czucie spakaczne; przejściowe zaburzenia czucia objawiające się mrowieniem, drętwieniem lub pieczeniem skóry bez wyraźnej przyczyny zewnętrznej.
- Off-label (poza wskazaniami rejestracyjnymi)
- Zastosowanie leku w sposób inny niż ten opisany w oficjalnej charakterystyce produktu leczniczego (ChPL) zatwierdzonej przez urzędy rejestracyjne, np. w innym wskazaniu terapeutycznym.
- Metodologia GRADE
- System oceny jakości dowodów naukowych i siły zaleceń w medycynie oparty na faktach (EBM - Evidence-Based Medicine), klasyfikujący pewność wyników od bardzo niskiej do wysokiej.
- Przeciwciała anty-CGRP
- Substancje blokujące peptyd powiązany z genem kalcytoniny (CGRP) lub jego receptor, będące nowoczesnymi, celowanymi lekami profilaktycznymi stosowanymi w leczeniu migreny.
