Najważniejsze
- •W modelu mysim silny stan zapalny u ciężarnych samic uszkadzał łożysko i powodował wady rozwojowe wyłącznie u części męskich płodów.
- •U 30 proc. męskich płodów zaobserwowano nieprawidłowości rozwojowe, podczas gdy u płodów żeńskich nie stwierdzono podobnych zmian.
- •Kluczową rolę w mechanizmie odgrywała matczyna interleukina 6 (IL-6) oraz osłabienie aktywności genów COL i LAMA związanych z integralnością łożyska.
- •Neutralizacja IL-6 przed wywołaniem stanu zapalnego zapobiegała wadom u młodych myszy, ale nie oznacza to jeszcze potwierdzonej terapii dla ludzi.
- •Wyników nie można bezpośrednio przenosić na ludzi: różnią się łożyska myszy i człowieka, a badanie nie wyjaśnia odporności 70 proc. narażonych męskich płodów.
Naukowcy z Cold Spring Harbor Laboratory wykazali, że stan zapalny u ciężarnych myszy uszkadza łożysko wyłącznie u płodów męskich. Odkrycie to może wyjaśniać, dlaczego zaburzenia ze spektrum autyzmu są częściej diagnozowane u chłopców.
Zespół naukowców z Cold Spring Harbor Laboratory w USA opublikował 16 września 2026 roku na łamach czasopisma Science Advances wyniki badań nad mechanizmami, które mogą odpowiadać za wyższą zapadalność chłopców na zaburzenia ze spektrum autyzmu. Eksperyment przeprowadzony na modelu mysim wykazał, że silny stan zapalny wywołany u ciężarnych samic w 12,5. dniu ciąży prowadzi do uszkodzenia łożyska wyłącznie u osobników płci męskiej.
Rola reakcji immunologicznej w rozwoju płodu
Badacze użyli związku poly(I:C), aby naśladować wirusową infekcję organizmu matki. W ciągu 24 godzin od wywołania stanu zapalnego u 30 proc. męskich płodów zaobserwowano nieprawidłowości rozwojowe, takie jak wady budowy czaszki, kręgosłupa oraz obrzęki. Żaden z przebadanych płodów żeńskich nie wykazał podobnych zmian, mimo ekspozycji na to samo środowisko zapalne.
Analiza transkryptomiczna blisko 200 tysięcy jąder komórkowych pozwoliła naukowcom zidentyfikować kluczowe procesy zachodzące w łożysku. Za uszkodzenie tkanek odpowiadała nadmierna reakcja immunologiczna matki, w której główną rolę odegrała cytokina interleukina-6 (IL-6). U uszkodzonych płodów męskich stwierdzono również spadek aktywności genów COL oraz LAMA. Odpowiadają one za produkcję kolagenu i lamininy – białek niezbędnych do utrzymania integralności strukturalnej łożyska. Badacze potwierdzili, że podanie przeciwciał neutralizujących IL-6 przed wywołaniem stanu zapalnego zapobiegało powstaniu wad u młodych osobników.
Przełom w rozumieniu rozwoju neurologicznego
Odkrycie to przesuwa paradygmat badań nad autyzmem z modelu czysto neurocentrycznego na systemowy. Łożysko zaczyna być postrzegane nie tylko jako narząd odżywczy, ale jako kluczowa bariera immunologiczna. Zjawisko to występuje w fazie rozwoju poprzedzającej wyrzuty hormonów płciowych. Sugeruje to, że różnice w podatności płodów na czynniki zewnętrzne mogą wynikać z odmiennych mechanizmów ochrony immunologicznej, wypracowanych przez żeńskie płody.
Autorzy publikacji podkreślają, że wyniki uzyskane na myszach wymagają ostrożnej interpretacji w odniesieniu do ludzi. Budowa łożyska obu gatunków różni się, a ludzka zmienność genetyczna jest znacznie większa. Badanie nie wyjaśnia również, dlaczego 70 proc. narażonych na stan zapalny męskich płodów rozwijało się prawidłowo. Obecnie nie wiadomo, jakie czynniki genetyczne pełniły rolę ochronną w tej grupie. Dalsze badania skupią się na tym, czy odkryty mechanizm przekłada się na długofalowe zmiany w funkcjonowaniu układu nerwowego u zwierząt w wieku dorosłym.
Porównanie wpływu stanu zapalnego (wywołanego poly(I:C)) na płody myszy w 12,5. dniu ciąży
| Płeć płodu | Odsetek wystąpienia wad rozwojowych | Zaobserwowane zmiany |
|---|---|---|
| Męska | 30% | Wady czaszki, kręgosłupa, obrzęki |
| Żeńska | 0% | Brak istotnych zmian |
Na podstawie: Cold Spring Harbor Laboratory, Science Advances (2026).
Proces uszkodzenia łożyska u męskich płodów myszy
Mechanizm uszkodzeń łożyska opisany w badaniu.
Słownik pojęć
- Poly(I:C)
- Cząsteczka naśladująca infekcję wirusową, używana w badaniach laboratoryjnych do wywoływania silnego stanu zapalnego u zwierząt.
- Cytokiny (Interleukina-6)
- Białka sygnałowe układu odpornościowego; w tym badaniu IL-6 odgrywa kluczową rolę w mediowaniu stanu zapalnego matki wpływającego na płód.
- Transkryptomika
- Nauka o aktywności genów w określonym czasie i tkance; pozwoliła naukowcom zrozumieć procesy molekularne zachodzące w łożysku.
- Kolagen i laminina
- Główne białka strukturalne budujące macierz zewnątrzkomórkową łożyska, których obniżona ekspresja wpływa na jego integralność.
