Najważniejsze
- •Wzrost liczby diagnoz spektrum autyzmu w USA po 2020 r. wynika z 19-procentowego skoku wykrywalności u dziewcząt i kobiet, podczas gdy u mężczyzn wskaźnik pozostawał stabilny.
- •Kobiety i dziewczęta otrzymują diagnozę spektrum autyzmu średnio o 3,4 roku później niż mężczyźni i chłopcy.
- •Główną przyczyną wcześniejszej niewykrywalności u kobiet było tzw. maskowanie (mechanizmy kompensacyjne adaptujące do męskiego fenotypu), które uległo załamaniu pod wpływem stresu i pandemii COVID-19.
- •Zmiany w klasyfikacjach medycznych (DSM-5 oraz ICD-11) połączyły zespół Aspergera i autyzm w jedną kategorię diagnostyczną, co również wpłynęło na statystyki.
Wzrost liczby diagnoz autyzmu w USA po 2020 roku wynika z 19-procentowego skoku wykrywalności u kobiet, a nie z rzeczywistego przyrostu zachorowań – wskazują autorzy badania z Saint Louis University opublikowanego w „JAMA”.
Wzrost liczby nowych diagnoz zaburzeń ze spektrum autyzmu w Stanach Zjednoczonych po 2020 roku wynikał z 19-procentowego skoku wykrywalności u dziewcząt i kobiet, a nie z rzeczywistego przyrostu zachorowań w całej populacji. Do takich wniosków doszli naukowcy z Saint Louis University pod kierunkiem dr. Ericka Messiasa, a wyniki ich prac ukazały się na łamach czasopisma „Journal of the American Medical Association” (JAMA).
Badacze przeanalizowali elektroniczną dokumentację medyczną 171 134 pacjentów z lat 2016–2024, pochodzącą z regionalnego systemu opieki zdrowotnej w środkowo-zachodniej części USA. Analiza wykazała, że od 2020 roku liczba nowych rozpoznań u kobiet wzrosła o 19 procent we wszystkich grupach wiekowych. Wśród mężczyzn wskaźnik ten pozostawał stabilny lub wykrazywał tendencję spadkową. Z danych wynika równocześnie, że dziewczęta i kobiety otrzymywały diagnozę spektrum autyzmu średnio o 3,4 roku później niż chłopcy i mężczyźni.
Wpływ kryteriów diagnostycznych i zmian w klasyfikacjach
Badacze zestawili uzyskane wyniki z danymi sieci Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, działającej w strukturze amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC). Według tej agencji wskaźnik wykrywalności zaburzeń ze spektrum autyzmu wśród ośmiolatków w Stanach Zjednoczonych wzrósł o 74 procent w latach 2016–2022. Na zmiany te wpłynęły również modyfikacje w klasyfikacjach medycznych – w tym wycofanie zespołu Aspergera z amerykańskiego podręcznika DSM-5 w 2013 roku oraz z międzynarodowej klasyfikacji ICD-11 w 2022 roku, co połączyło te jednostki w jedną kategorię diagnostyczną.
Maskowanie symptomów a wyzwania dla diagnostyki
Zdaniem autorów publikacji wolniejszy przyrost diagnoz u kobiet w poprzednich latach wiązał się z tak zwanym maskowaniem. Polega ono na wypracowywaniu zachowań adaptacyjnych ukrywających objawy na podstawie standardów stworzonych dla męskiego fenotypu. Stres oraz zmiana codziennej rutyny podczas pandemii COVID-19 doprowadziły do załamania tych mechanizmów kompensacyjnych u wielu pacjentek, co przełożyło się na wzrost liczby zgłoszeń diagnostycznych.
Autorzy opracowania wskazują na ograniczenia analizy wynikające z wykorzystania danych pochodzących wyłącznie z jednego regionu geograficznego oraz z braku uwzględnienia zmiennych socjodemograficznych. Przedstawione ustalenia nakładają jednak na systemy opieki zdrowotnej potrzebę wdrożenia narzędzi przesiewowych dostosowanych do żeńskiego fenotypu spektrum autyzmu.
Porównanie wskaźników i statystyk dotyczących diagnoz autyzmu u kobiet i mężczyzn
| Parametr / Wskaźnik | Kobiety / Dziewczęta | Mężczyźni / Chłopcy |
|---|---|---|
| Zmiana liczby diagnoz po 2020 roku | Wzrost o 19% | Wskaźnik stabilny lub tendencja spadkowa |
| Średni wiek w momencie diagnozy | Później o 3,4 roku | Wcześniej o 3,4 roku |
| Główny mechanizm maskujący objawy | Częste maskowanie (zachowania adaptacyjne) | Rzadsze stosowanie maskowania kompensacyjnego |
Opracowanie własne na podstawie badania opublikowanego w Journal of the American Medical Association (JAMA).
Autyzm u kobiet w liczbach
Dane: Saint Louis University / JAMA / CDC ADDM Network
Słownik pojęć
- Maskowanie (camouflaging)
- Mechanizm psychologiczny polegający na świadomym lub nieświadomym ukrywaniu cech i objawów spektrum autyzmu poprzez wymuszone uczenie się i kopiowanie społecznie akceptowalnych zachowań.
- Żeński fenotyp autyzmu
- Sposób ujawniania się cech autyzmu u kobiet i dziewcząt, często różniący się od klasycznego wzorca – cechujący się m.in. lepszymi umiejętnościami socjalizacyjnymi i ukrytyni trudnościami emocjonalnymi.
- DSM-5
- Piąta edycja klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego (APA), która w 2013 roku połączyła dotychczasowe podtypy autyzmu (w tym zespół Aspergera) w jedną kategorię – zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD).
- ICD-11
- Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), w której 11. edycji (z 2022 r.) ujednolicono kryteria rozpoznawania spektrum autyzmu.
- ADDM Network
- Sieć monitorowania autyzmu i niepełnosprawności rozwojowych działająca w ramach amerykańskich Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC), zbierająca dane o częstości występowania ASD w USA.
