Najważniejsze
- •Rząd planuje od 1 stycznia 2027 r. podwyższyć opłatę cukrową i rozszerzyć katalog produktów objętych daniną.
- •Najmocniej wzrosną stawki za napoje z cukrem oraz dodatkiem kofeiny lub tauryny, a maksymalna opłata za litr napoju ma wzrosnąć do 1,80 zł.
- •Nowe przepisy mają objąć także koncentraty, część suplementów diety w postaci napoju oraz wybrane napoje z sokiem, kofeiną, tauryną lub słodzikami.
- •Rząd uzasadnia zmiany potrzebą uszczelnienia systemu i zwiększenia wpływów do NFZ, który finansuje działania profilaktyczne i leczenie otyłości.
- •Zmiany wpisują się w szerszy problem zdrowotny: nadwagę ma ok. 35 proc. Polaków, a otyłość 28 proc.; koszty społeczne i medyczne są liczone w miliardach złotych.
Rząd chce od 1 stycznia 2027 r. podnieść opłatę cukrową i rozszerzyć katalog produktów nią objętych, by zwiększyć wpływy do NFZ.
Rządowy projekt nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym trafił do Rządowego Centrum Legislacji. Zakłada podwyższenie opłaty cukrowej, rozszerzenie katalogu produktów objętych daniną oraz objęcie nią części wyrobów, które dotąd korzystały z wyłączeń. Zmiany miałyby wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Projekt przewiduje wzrost podstawowych elementów opłaty. Stawka stała ma wzrosnąć z 0,50 zł do 0,70 zł za litr napoju zawierającego do 5 g cukru w 100 ml lub substancje słodzące. Opłata zmienna ma wzrosnąć z 0,05 zł do 0,10 zł za każdy gram cukru powyżej tego poziomu. Zmieni się też opłata za dodatek kofeiny lub tauryny, która ma wzrosnąć z 0,10 zł do 1,00 zł za litr. Maksymalna wysokość opłaty ma wzrosnąć z 1,20 zł do 1,80 zł za litr napoju.
Projekt obejmuje także szerszą grupę produktów. Opłacie mają podlegać nie tylko gotowe napoje przeznaczone do bezpośredniego spożycia, ale również koncentraty w postaci płynnej, półpłynnej, stałej oraz syropy. Dla koncentratów przewidziano odrębną opłatę w wysokości 3,00 zł za litr lub kilogram produktu. Rząd chce też objąć opłatą część suplementów diety sprzedawanych w postaci napoju, z wyłączeniem tych oferowanych w opakowaniach o objętości do 200 ml. W przypadku suplementów skoncentrowanych ma obowiązywać stawka dla koncentratów, a w przypadku płynów do bezpośredniego spożycia — zasady zależne od składu, do poziomu 1,80 zł za litr.
W projekcie pojawia się również zapis o napojach zawierających co najmniej 20 proc. soku oraz do 5 g cukru, jeśli jednocześnie zawierają kofeinę, taurynę albo substancje słodzące. To oznacza, że opłata ma objąć także część napojów energetycznych i piw bezalkoholowych.
W uzasadnieniu rząd wskazuje, że 96,5 proc. wpływów z opłaty trafia do Narodowego Funduszu Zdrowia. Środki mają finansować działania edukacyjne, profilaktyczne i świadczenia związane z leczeniem nadwagi i otyłości.
Problem ma szersze tło zdrowotne. Z przywołanych w projekcie danych wynika, że około 35 proc. Polaków ma nadwagę, a 28 proc. choruje na otyłość. Koszty bezpośrednio związane z otyłością w 2025 r. oszacowano na 4,4–15,4 mld zł, a po doliczeniu kosztów pośrednich nawet na 44,1 mld zł.
Jeśli projekt zostanie przyjęty, konsumenci mogą zapłacić więcej za część napojów i produktów płynnych, a producenci będą musieli dostosować receptury, oznakowanie lub model sprzedaży. Dla sektora napojowego oznacza to także szerszy zakres produktów podlegających opłacie.
Jak zmieni się opłata cukrowa
Na podstawie projektu nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym przytoczonego w artykule.
Planowane zmiany w opłacie cukrowej od 2027 r.
| Element opłaty / zakres | Obecnie | Projekt od 2027 r. |
|---|---|---|
| Opłata stała za napój do 5 g cukru w 100 ml lub ze słodzikiem | 0,50 zł/l | 0,70 zł/l |
| Opłata zmienna za każdy gram cukru powyżej 5 g/100 ml | 0,05 zł | 0,10 zł |
| Opłata za dodatek kofeiny lub tauryny | 0,10 zł/l | 1,00 zł/l |
| Maksymalna opłata za litr napoju | 1,20 zł/l | 1,80 zł/l |
| Koncentraty (płynne, półpłynne, stałe, syropy) | częściowo objęte / sporne interpretacje | 3,00 zł/l lub kg |
| Suplementy diety w postaci napoju | wyłączenia dla części produktów | objęcie opłatą, z wyjątkiem opakowań do 200 ml |
| Napoje z co najmniej 20 proc. soku, do 5 g cukru i dodatkiem kofeiny/tauryny/słodzika | wyłączone | objęte opłatą |
Na podstawie projektu nowelizacji ustawy o zdrowiu publicznym oraz przytoczonych w artykule danych rządowych.
Słownik pojęć
- Opłata cukrowa
- Danina od środków spożywczych, przede wszystkim napojów słodzonych i wybranych produktów z dodatkiem kofeiny, tauryny lub substancji słodzących.
- Koncentrat
- Produkt w postaci płynnej, półpłynnej, stałej lub syropu, przeznaczony do dalszego rozcieńczania lub przygotowania napoju.
- Substancje słodzące
- Składniki zastępujące cukier, zwiększające słodki smak produktu; w przepisach mogą wpływać na objęcie opłatą.
- Kofeina
- Pobudzający składnik obecny m.in. w napojach energetycznych; w projekcie stanowi podstawę dodatkowej opłaty.
- Tauryna
- Substancja często dodawana do napojów energetycznych, której obecność ma podnosić wysokość opłaty.
- NFZ
- Narodowy Fundusz Zdrowia, do którego trafia 96,5 proc. wpływów z opłaty cukrowej.
- Suplement diety
- Produkt spożywczy uzupełniający dietę; w projekcie część suplementów w postaci napoju ma zostać objęta opłatą.
