Najważniejsze
- •Rząd planuje czterokrotnie podnieść opłatę od alkoholu sprzedawanego w opakowaniach do 300 ml — z 25 zł do 100 zł za litr czystego alkoholu.
- •Dla popularnej 100-mililitrowej „małpki” wódki 40 proc. dopłata wzrosłaby z 1 zł do 4 zł, co ma ograniczyć popyt na najtańszy alkohol.
- •Resort finansów szacuje, że mimo spadku sprzedaży o 20 proc. wpływy z opłaty mogą przekroczyć 1,7 mld zł rocznie.
- •Rząd rozważa przekazanie 100 proc. wpływów z tej opłaty do NFZ, co oznaczałoby odebranie części środków gminom na lokalną profilaktykę.
- •Zmiana ma być uzasadniana względami zdrowotnymi: ograniczeniem ekonomicznej dostępności alkoholu i wsparciem leczenia uzależnień.
Rząd planuje czterokrotnie podnieść opłatę od alkoholu sprzedawanego w małych butelkach, a wpływy skierować do NFZ.
Rząd planuje czterokrotnie podnieść opłatę od alkoholu sprzedawanego w butelkach do 300 ml. Ministerstwo Finansów chce zwiększyć stawkę z 25 zł do 100 zł za litr czystego alkoholu, a projekt ma trafić do wykazu prac legislacyjnych w III lub IV kwartale 2026 roku.
Zmiana oznaczałaby wyraźny wzrost kosztu najtańszych porcji alkoholu. W przypadku popularnej 100-mililitrowej „małpki” wódki o mocy 40 proc. dopłata z tytułu opłaty wzrosłaby z 1 zł do 4 zł. Resort finansów zakłada, że nawet przy spadku sprzedaży o 20 proc. wpływy z tej daniny mogłyby przekroczyć 1,7 mld zł rocznie. Obecnie przynoszą około 560 mln zł rocznie, a w 2022 roku było to ponad 600 mln zł.
Rząd rozważa też zmianę podziału pieniędzy. Obecnie opłata trafia po połowie do NFZ i do gmin. Po zmianach całość środków miałaby zasilać Narodowy Fundusz Zdrowia. Według rządowych założeń pieniądze mają pomóc w finansowaniu leczenia i opieki zdrowotnej, także w obszarze uzależnień. Zmiana ta może jednak wywołać spór z samorządami, które do tej pory korzystały z tych wpływów przy finansowaniu lokalnych działań profilaktycznych.
Ministerstwo Finansów tłumaczy plan potrzebą ograniczenia dostępności ekonomicznej alkoholu. W uzasadnieniu rząd wskazuje, że wraz ze wzrostem wynagrodzeń alkohol staje się coraz łatwiej dostępny cenowo, a wyższe opłaty mają zmniejszyć jego konsumpcję. W podobnym kierunku idą też inne kraje, które wykorzystują podatki i ceny jako narzędzie polityki zdrowotnej.
W Polsce „małpki” od lat budzą kontrowersje, bo są tanie, łatwe do kupienia i sprzyjają spontanicznej konsumpcji. Samorządy dotąd finansowały z części wpływów lokalne programy przeciwdziałania uzależnieniom, dlatego proponowana zmiana może oznaczać dla nich utratę części dochodów. W briefie brakuje jednak stanowisk gmin i branży alkoholowej, które byłyby ważne dla pełnej oceny skutków projektu.
Jeśli projekt zostanie przyjęty przez rząd i parlament, ceny małych butelek alkoholu wzrosną, a część rynku może przenieść się do większych opakowań. Dla systemu ochrony zdrowia oznaczałoby to dodatkowe źródło finansowania, ale dla samorządów także konieczność szukania nowych środków na profilaktykę.
Jak miałaby działać podwyżka opłaty od „małpek”?
Na podstawie treści artykułu i informacji z dołączonego researchera.
Planowana zmiana opłaty od „małpek” i szacowane wpływy
| Wskaźnik | Obecnie | Po zmianie / założenie |
|---|---|---|
| Stawka opłaty za 1 litr 100% alkoholu | 25 zł | 100 zł |
| Dopłata do 100 ml wódki 40% | 1 zł | 4 zł |
| Szacowane wpływy roczne | ok. 560 mln zł | ponad 1,7 mld zł |
| Założony spadek sprzedaży | — | 20% |
| Podział wpływów | 50% NFZ / 50% gmin | 100% NFZ |
Na podstawie treści artykułu i informacji z dołączonego researchera.
Słownik pojęć
- Opłata ALK
- Opłata od napojów alkoholowych w opakowaniach jednostkowych o pojemności nieprzekraczającej 300 ml, potocznie nazywana opłatą od „małpek”.
- Litr 100-procentowego alkoholu
- Sposób naliczania opłaty, który odnosi się do ilości czystego alkoholu, a nie do objętości całego napoju.
- NFZ
- Narodowy Fundusz Zdrowia, publiczny płatnik finansujący świadczenia zdrowotne w Polsce.
- Dostępność ekonomiczna
- Łatwość zakupu produktu wynikająca z jego ceny w relacji do dochodów konsumentów.
- Profilaktyka uzależnień
- Działania zapobiegające rozwojowi nałogów i ograniczające negatywne skutki używania substancji psychoaktywnych.
- Danina publiczna
- Pobór obowiązkowy na rzecz państwa lub instytucji publicznej, np. opłata, podatek lub składka.
