Najważniejsze
- •Rząd planuje od 2027 roku podwyższyć akcyzę na napoje alkoholowe, a dodatkowe wpływy mają zasilić NFZ.
- •Projekt o numerze UD418 ma być przygotowany przez Ministerstwo Finansów i Gospodarki, a Rada Ministrów ma go przyjąć w III lub IV kwartale 2026 roku.
- •Propozycja nawiązuje do wcześniejszych, zawetowanych stawek: 15 proc. podwyżki w 2026 roku i 10 proc. w 2027 roku.
- •Uzasadnieniem zmian ma być rosnąca ekonomiczna dostępność alkoholu oraz niekorzystne dane zdrowotne, w tym wysoka liczba zgonów związanych z nadużywaniem alkoholu.
- •Rząd chce połączyć cele fiskalne i zdrowotne: zwiększyć wpływy budżetowe i jednocześnie zapewnić dodatkowe finansowanie systemu ochrony zdrowia.
Rząd planuje podwyższyć akcyzę na napoje alkoholowe od 2027 roku i skierować dodatkowe wpływy do NFZ.
Jak ma działać planowana podwyżka akcyzy na alkohol?
Źródło: treść artykułu oraz opis projektu UD418.
Rząd planuje podwyższenie akcyzy na napoje alkoholowe od 2027 roku. Projekt ustawy oznaczony numerem UD418 znalazł się w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, a dodatkowe wpływy mają zasilić Narodowy Fundusz Zdrowia.
Za przygotowanie projektu odpowiada Ministerstwo Finansów i Gospodarki. Z informacji opublikowanych w wykazie wynika, że Rada Ministrów ma przyjąć projekt w III lub IV kwartale 2026 roku. Propozycja obejmuje nie tylko zmianę ustawy o podatku akcyzowym, ale także nowelizację przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tak aby od 2027 roku dotacja podmiotowa dla NFZ rosła o kwotę odpowiadającą wpływom z wyższej akcyzy.
Według informacji przywoływanych w opisie projektu podwyżki mają odpowiadać wcześniejszym rozwiązaniom, które nie weszły w życie po prezydenckim wecie. Zawetowana ustawa przewidywała wzrost akcyzy na alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane i wyroby pośrednie o 15 proc. w 2026 roku oraz o kolejne 10 proc. w 2027 roku. RMF24 podało, że obecny projekt nawiązuje właśnie do tych stawek.
Rząd uzasadnia zmianę tym, że alkohol staje się coraz bardziej dostępny cenowo. W 2025 roku za przeciętne wynagrodzenie można było kupić 252 butelki wódki 40-procentowej o pojemności 0,5 litra, wobec 216 butelek w 2021 roku. W tym samym czasie rosła też liczba piw i butelek wina możliwych do kupienia za średnią pensję, co autorzy projektu wskazują jako dowód wzrostu ekonomicznej dostępności alkoholu.
Projekt odwołuje się także do argumentów zdrowotnych. W dokumentach przywołano dane, zgodnie z którymi Polska zajmowała w 2022 roku drugie miejsce w Unii Europejskiej pod względem zgonów związanych z nadużywaniem alkoholu. Wskaźnik wyniósł 9,34 zgonu na 100 tys. mieszkańców, więcej odnotowano tylko w Słowenii.
Tłem dla zmian są wcześniejsze próby ograniczania spożycia alkoholu poprzez politykę cenową i podatkową. Światowa Organizacja Zdrowia od lat wskazuje takie instrumenty jako jeden ze sposobów zmniejszania szkód zdrowotnych związanych z alkoholem, a Polska była stroną tej strategii. W praktyce oznacza to, że rząd łączy teraz dwa cele: większe wpływy podatkowe i dodatkowe pieniądze dla systemu ochrony zdrowia. Jeśli projekt przejdzie przez Radę Ministrów i parlament, konsumenci odczują wyższe ceny alkoholu, a NFZ ma otrzymać środki powiązane bezpośrednio z podwyżką akcyzy.
Planowane i przywoływane zmiany akcyzy oraz dane o dostępności alkoholu
| Element | Wartość / zmiana | Okres / odniesienie |
|---|---|---|
| Akcyza na alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane i wyroby pośrednie | +15% | 2026 (zawetowana ustawa) |
| Akcyza na alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane i wyroby pośrednie | +10% | 2027 (zawetowana ustawa) |
| Liczba butelek wódki 40% 0,5 l możliwych do kupienia za przeciętne wynagrodzenie | 252 | 2025 |
| Liczba butelek wódki 40% 0,5 l możliwych do kupienia za przeciętne wynagrodzenie | 216 | 2021 |
| Pozycja Polski w UE pod względem zgonów związanych z nadużywaniem alkoholu | 2. miejsce | 2022 |
| Wskaźnik zgonów związanych z nadużywaniem alkoholu | 9,34 na 100 tys. mieszkańców | 2022 |
Źródło: treść artykułu, informacje przywołane w projekcie UD418 i opisanych danych medialnych.
Słownik pojęć
- Akcyza
- Podatek pośredni nakładany m.in. na alkohol; jego podwyżka zwykle przekłada się na wzrost cen dla konsumentów.
- NFZ (Narodowy Fundusz Zdrowia)
- Instytucja finansująca świadczenia opieki zdrowotnej ze środków publicznych w Polsce.
- Dotacja podmiotowa
- Forma finansowania przekazywana instytucji na bieżącą działalność; w projekcie ma wzrosnąć o kwotę odpowiadającą wpływom z wyższej akcyzy.
- Ekonomiczna dostępność alkoholu
- Miara tego, ile alkoholu można kupić za przeciętne wynagrodzenie; im wyższa, tym łatwiej dostępny jest alkohol.
- Nadużywanie alkoholu
- Picie alkoholu w sposób szkodliwy dla zdrowia lub prowadzący do uzależnienia i innych konsekwencji społecznych.
- Weto prezydenckie
- Odrzucenie ustawy przez prezydenta, które uniemożliwia jej wejście w życie bez ponownego uchwalenia.
