Najważniejsze
- •Wpływy z akcyzy od alkoholu etylowego w okresie styczeń-maj 2026 r. spadły o 13 proc. rok do roku, co zaskoczyło Ministerstwo Finansów.
- •Następuje wyraźna zmiana zachowań konsumentów – drastycznie rosną wpływy z akcyzy na wino (+46 proc.) oraz płyny do e-papierosów (+70,7 proc.).
- •Spadek wpływów z mocnego alkoholu obniża dochody państwa, ponieważ wino podlega znacznie niższemu opodatkowaniu w przeliczeniu na czysty alkohol niż wódka.
- •Producenci z branży spirytusowej i piwowarskiej jako przyczyny spadku sprzedaży wskazują inflację, rosnące ceny oraz rozrost szarej strefy.
Wpływy do budżetu państwa z akcyzy od alkoholu etylowego spadły od stycznia do maja 2026 roku o 13 proc. rok do roku – poinformowało Ministerstwo Finansów.
Wicedyrektor Departamentu Polityki Makroekonomicznej Ministerstwa Finansów, Mateusz Najsztub, poinformował w środę w Sejmie, że wpływy do budżetu państwa z akcyzy od alkoholu etylowego spadły od stycznia do maja 2026 roku o 13 proc. rok do roku. Na koniec czerwca dochody z tego tytułu wyniosły nieco ponad 44 mld zł. Oznacza to co prawda wzrost o 2,3 proc. w stosunku do analogicznego okresu ubiegłego roku, jednak wynik ten pozostaje niższy od założeń budżetowych. Słabsze wykonanie planu wynika również ze spadku wpływów z piwa o 5,8 proc. oraz z paliw silnikowych o 3,7 proc.
Resort finansów odnotował także spadek dochodów z akcyzy na samochody osobowe o 6,6 proc. Wzrosły natomiast wpływy z płynów do e-papierosów (o 70,7 proc.), wina (o 46 proc.) oraz wyrobów nowatorskich (o 38,6 proc.). Większe przychody przyniosły też paliwa opałowe, wyroby węglowe i wyroby tytoniowe. Na ostateczny wynik budżetowy wpłynął koszt rządowego programu paliwowego CPN. Czasowe obniżenie akcyzy na paliwa silnikowe, które wygasło w połowie lipca, wygenerowało ubytek dochodów w wysokości 1,8 mld zł. Dodatkowo rząd wycofał się z planu dodatkowego podniesienia stawek akcyzy na alkohol i tytoń, co pozbawiło budżet kolejnych 1,8 mld zł.
Zmiana nawyków konsumenckich a wpływy budżetowe
Od 2022 roku w Polsce obowiązuje harmonogram zakładający coroczne podwyżki akcyzy na alkohol o 5 proc. i na wyroby tytoniowe o 10 proc. Rezygnacja z dodatkowych podwyżek ponad ten plan ograniczyła potencjalne wpływy budżetowe. Jednocześnie wysoki wzrost dochodów z akcyzy na wino przy spadku wpływów z mocnego alkoholu wskazuje na zmianę zachowań konsumentów. Taka substytucja obniża wpływy państwa, ponieważ wino podlega znacznie niższemu opodatkowaniu w przeliczeniu na czysty alkohol niż wódka.
Przedstawiciel resortu finansów ocenił, że spożycie i produkcja alkoholu w Polsce systematycznie spadają. Ministerstwo Finansów nie przedstawiło jednak danych ilościowych w litrach czystego alkoholu, co uniemożliwia weryfikację tej tezy. Producenci z branży spirytusowej i piwowarskiej wskazują natomiast, że spadek legalnej sprzedaży wynika z rosnącej inflacji, wyższych cen detalicznych oraz rozwoju szarej strefy.
Bilans budżetowy i utracone dochody z akcyzy w 2026 roku
Dane Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Finansów w Sejmie
Zmiany wpływów z podatku akcyzowego w okresie styczeń–maj 2026 r. (rok do roku)
| Kategoria produktu | Zmiana wpływu rok do roku (%) | Status |
|---|---|---|
| Płyny do e-papierosów | +70,7% | Wzrost |
| Wino | +46,0% | Wzrost |
| Wyroby nowatorskie (np. podgrzewacze tytoniu) | +38,6% | Wzrost |
| Wyroby tytoniowe | +12,6% | Wzrost |
| Paliwa silnikowe | -3,7% | Spadek |
| Piwo | -5,8% | Spadek |
| Samochody osobowe | -6,6% | Spadek |
| Alkohol etylowy (np. wódka) | -13,0% | Spadek |
Dane Ministerstwa Finansów przedstawione w Sejmie
Słownik pojęć
- Akcyza (podatek akcyzowy)
- Podatek pośredni nakładany na niektóre wyroby konsumpcyjne (np. alkohol, wyroby tytoniowe, paliwa) w celu ograniczenia ich spożycia lub pozyskania wysokich dochodów przez państwo.
- Alkohol etylowy
- Alkohol o wysokiej zawartości procentowej (np. wódka, spirytus), podlegający najwyższym stawkom podatku akcyzowego w przeliczeniu na czysty alkohol.
- Substytucja (konsumpcyjna)
- Czynnik polegający na zastępowaniu jednego produktu innym (np. tańszym lub niżej opodatkowanym winem zamiast wódki) ze względu na zmianę cen lub preferencji konsumenckich.
- Wyroby nowatorskie
- Wyroby zawierające tytoń lub płyny zawierające nikotynę, które są podgrzewane w celu wytworzenia aerozolu, bez procesu spalania tytoniu (np. e-papierosy, podgrzewacze tytoniu).
- Szara strefa
- Część gospodarki obracająca towarami bez uiszczania należnych podatków (np. nielegalna produkcja lub przemyt alkoholu).
