Najważniejsze
- •Amerykańska reforma cenowa Most Favoured Nation (MFN) wiąże ceny leków w USA z najniższymi cenami w Unii Europejskiej, co stwarza ryzyko opóźnień w debiutach innowacyjnych terapii w Polsce.
- •Dla koncernów farmaceutycznych rynkiem kluczowym są USA (generujące blisko 50% globalnych przychodów z leków), przez co obniżenie ceny leku w Polsce może skutkować wstrzymaniem jego premiery na polskim rynku.
- •Eksperci i politycy apelują o powołanie międzyresortowego zespołu monitorującego zagrożenia oraz podniesienie krajowych nakładów na badania i rozwój z 1,4–1,5% do 2,5–3% PKB.
- •Kraje takie jak Hiszpania (poufność cen transakcyjnych) oraz Wielka Brytania (dwustronna umowa z USA) wdrożyły już własne rozwiązania osłonowe przed skutkami MFN.
Uczestnicy Forum Ekonomicznego w Karpaczu ostrzegają: nowa amerykańska polityka cenowa leków (MFN) może znacząco opóźnić dostęp polskich pacjentów do innowacyjnych terapii.
Mechanizm wpływu reformy MFN na dostępność leków w Polsce
Opracowanie własne na podstawie opinii ekspertów z Forum Ekonomicznego w Karpaczu.
Wdrożenie w Stanach Zjednoczonych nowej polityki cenowej leków opartej na klauzuli Most Favoured Nation (MFN) może opóźnić dostęp polskich pacjentów do innowacyjnych terapii. Ostrzeżenie to padło w połowie września 2026 roku podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu, w trakcie debaty zorganizowanej przez redakcję „Wprost”. Uczestnicy panelu zaapelowali do władz o utworzenie międzyresortowego zespołu monitorującego to zagrożenie oraz o podniesienie krajowych nakładów na badania i rozwój do poziomu 2,5–3% PKB.
Mechanizm MFN a sytuacja w Polsce
Amerykański mechanizm MFN zakłada powiązanie cen leków refundowanych w USA z najniższymi cenami tych samych preparatów w wybranych państwach, w tym w krajach Unii Europejskiej. Jak wyjaśnił prof. Marcin Czech z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, rynek amerykański generuje blisko 50% globalnych przychodów ze sprzedaży leków, mimo że populacja USA stanowi jedynie 4% ludności świata.
Polska zajmuje obecnie 6. miejsce w Europie i 9. na świecie pod względem liczby prowadzonych badań klinicznych. Jednocześnie poziom samowystarczalności naszego kraju w produkcji leków wynosi zaledwie około 30%, a pozostałe 70% produktów i surowców pochodzi z importu. Poseł Patryk Wicher wskazał podczas panelu na konieczność uchwalenia nowelizacji ustawy refundacyjnej oraz zwiększenia nakładów na badania z obecnego poziomu 1,4–1,5% PKB.
Zagrożenie dla dostępności innowacyjnych terapii
Wynegocjowanie przez Polskę niskiej ceny leku innowacyjnego może skłonić koncerny farmaceutyczne do wstrzymywania premier nowych preparatów na polskim rynku. Koncernom bardziej opłaca się bowiem zrezygnować z mniejszego rynku niż obniżyć bazę cenową w USA. Ryzyko przerwania dostaw potęguje fakt, że od 60 do 80% substancji czynnych wykorzystywanych do produkcji leków w Europie pochodzi z Azji, głównie z Chin.
W odpowiedzi na amerykańską reformę Hiszpania wprowadziła poufność cen transakcyjnych leków, natomiast Wielka Brytania zawarła ze Stanami Zjednoczonymi dwustronną umowę regulującą kwestie cenowe i inwestycyjne.
W relacji z debaty nie przedstawiono stanowiska Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Funduszu Zdrowia ani producentów leków. Brak systemowych działań osłonowych ze strony rządowych decydentów może w najbliższych latach wydłużyć czas oczekiwania polskich pacjentów na nowoczesne cząsteczki lecznicze.
Kluczowe dane rynkowe i statystyki dotyczące sektora farmaceutycznego
| Wskaźnik / Obszar | Aktualny stan | Kontekst lub wartość docelowa |
|---|---|---|
| Udział rynku USA w globalnych przychodach ze sprzedaży leków | ~50% | Populacja USA stanowi 4% ludności świata |
| Pozycja Polski w liczbie badań klinicznych | 6. miejsce w UE / 9. na świecie | Wysoki potencjał badawczo-rozwojowy |
| Samowystarczalność Polski w produkcji leków | ~30% | 70% produktów i surowców pochodzi z importu |
| Krajowe nakłady na badania i rozwój (B+R) | 1,4 – 1,5% PKB | Postulowany poziom: 2,5 – 3,0% PKB |
| Udział Azji (gł. Chiny) w dostawach substancji czynnych (API) do Europy | 60 – 80% | Zagrożenie dla ciągłości łańcuchów dostaw |
Dane na podstawie wypowiedzi uczestników panelu podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu.
Reakcje i strategie państw wobec amerykańskiej reformy cenowej MFN
Polska (Proponowane działania)
Hiszpania
Wielka Brytania
Słownik pojęć
- Most Favoured Nation (MFN)
- Amerykański mechanizm cenowy uzależniający ceny leków refundowanych w USA (np. w programie Medicare) od najniższych cen uzyskiwanych przez te same preparaty w państwach referencyjnych (w tym UE).
- Substancja czynna (API – Active Pharmaceutical Ingredient)
- Biologicznie czynna substancja zawarta w leku, odpowiedzialna za jego działanie terapeutyczne. Większość globalnej produkcji API zlokalizowana jest obecnie w Chinach i Indiach.
- Badania kliniczne
- Badania naukowe prowadzone z udziałem ludzi w celu oceny bezpieczeństwa i skuteczności nowych leków lub metod leczenia.
- Leki innowacyjne
- Nowoczesne leki oparte na nowo odkrytych cząsteczkach lub zaawansowanych biotechnologiach, oferujące przewagę terapeutyczną nad dotychczas stosowanymi metodami leczenia.
- Poufność cen transakcyjnych
- Mechanizm, w którym ceny ubezpieczyciela lub państwa są tajne, a oficjalna cena katalogowa leku pozostaje na wyższym poziomie, co zapobiega przenoszeniu niskich cen do międzynarodowych systemów odniesienia.
