Najważniejsze
- •Nietolerancja salicylanów jest coraz częściej rozpoznawana, a jej objawy mogą obejmować biegunkę, pokrzywkę, duszności i w ciężkich przypadkach wstrząs anafilaktyczny.
- •Reakcje mogą pojawić się nie tylko po aspirynie i innych NLPZ, ale też po produktach spożywczych oraz dodatkach do żywności zawierających salicylany.
- •Najczęściej zgłaszane dolegliwości to m.in. niedrożność nosa, katar, bóle brzucha, nudności, zmiany skórne, obrzęk naczyniowo-ruchowy i problemy jelitowe.
- •W diecie niskosalicylanowej zwykle lepiej tolerowane są m.in. jajka, mięso i owoce morza, a niewskazane bywają m.in. awokado, kawa, produkty marynowane i większość owoców.
- •Skuteczność diety ubogosalicylanowej nie jest dobrze potwierdzona w badaniach długoterminowych, dlatego powinna być prowadzona pod kontrolą specjalisty.
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ostrzegło 19 czerwca 2026 r. przed rosnącą liczbą przypadków nietolerancji salicylanów, która może powodować biegunkę, pokrzywkę i wstrząs anafilaktyczny.
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej opublikowało 19 czerwca 2026 r. ostrzeżenie dotyczące nietolerancji salicylanów. W materiale przygotowanym przez dietetyczkę Patrycję Lademan specjaliści wskazali, że przypadków tej nadwrażliwości jest coraz więcej, a objawy mogą obejmować biegunkę, pokrzywkę, duszności i, w skrajnych sytuacjach, wstrząs anafilaktyczny.
Lademan zwróciła uwagę, że reakcje nie muszą pojawiać się wyłącznie po lekach przeciwzapalnych, takich jak aspiryna czy inne niesteroidowe leki przeciwzapalne. U osób z nadwrażliwością objawy mogą wystąpić także po spożyciu produktów zawierających salicylany i ich pochodne. Zgodnie z materiałem NCEŻ problem częściej rozpoznaje się u osób z astmą oskrzelową.
Do najczęstszych dolegliwości zaliczono niedrożność nosa, katar, bóle brzucha, nudności, zmiany skórne, obrzęk naczynioruchowy oraz dolegliwości jelitowe. W materiale podano też, że zawartość salicylanów powyżej 0,5 mg na 100 g produktu może wywoływać objawy u osób nadwrażliwych, choć indywidualna tolerancja bywa różna. Specjalistka przypomniała również o reakcjach krzyżowych z dodatkami do żywności, takimi jak niektóre barwniki azowe, benzoesany, mentol, mięta czy olejek eukaliptusowy.
W praktyce osobom z rozpoznaną nadwrażliwością zaleca się dietę niskosalicylanową, nazywaną też dietą aspirynową. Wśród produktów zwykle najlepiej tolerowanych wymieniono jajka, mięso i owoce morza. Jednocześnie na listę produktów niewskazanych trafiły m.in. awokado i kawa, a także produkty marynowane, wysokoprzetworzone, słodycze, większość owoców, zwłaszcza jagodowych i suszonych, oraz zioła i przyprawy.
Salicylany to organiczne związki chemiczne obecne naturalnie przede wszystkim w warzywach, owocach, ziołach i przyprawach, ale także w wielu lekach. Dlatego nadwrażliwość może utrudniać codzienne funkcjonowanie, bo wymaga kontroli nie tylko jadłospisu, ale także składu preparatów farmaceutycznych i kosmetyków. W materiałach NCEŻ zwrócono uwagę, że obróbka termiczna i dojrzewanie mogą obniżać zawartość salicylanów w żywności.
Eksperci podkreślili jednak, że skuteczność diety ubogosalicylanowej nie została dobrze potwierdzona w długoterminowych badaniach. W praktyce oznacza to, że osoby z podejrzeniem nadwrażliwości powinny stosować takie ograniczenia pod kontrolą specjalisty, a dalsze badania pozostają potrzebne do oceny, komu ta dieta rzeczywiście pomaga.
Jak wygląda nietolerancja salicylanów?
Na podstawie materiału NCEŻ i wypowiedzi dietetyczki Patrycji Lademan.
Produkty i czynniki wskazane w materiale NCEŻ w kontekście nietolerancji salicylanów
| Kategoria | Przykłady | Znaczenie dla osób nadwrażliwych |
|---|---|---|
| Objawy | biegunkа, pokrzywka, duszności, wstrząs anafilaktyczny | Mogą wystąpić po ekspozycji na salicylany |
| Produkty zwykle lepiej tolerowane | jajka, mięso, owoce morza | Często wybierane w diecie niskosalicylanowej |
| Produkty niewskazane | awokado, kawa, produkty marynowane, wysokoprzetworzone, słodycze | Mogą dostarczać salicylanów lub nasilać objawy |
| Dodatki i substancje powiązane z reakcjami krzyżowymi | niektóre barwniki azowe, benzoesany, mentol, mięta, olejek eukaliptusowy | Mogą wywoływać objawy u osób nadwrażliwych |
| Czynniki zwiększające rozpoznawalność | astma oskrzelowa | Nadwrażliwość częściej rozpoznawana u tej grupy |
Na podstawie materiału Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej z 19 czerwca 2026 r.
Słownik pojęć
- salicylany
- Naturalnie występujące związki chemiczne obecne w wielu warzywach, owocach, ziołach, przyprawach oraz niektórych lekach.
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ)
- Grupa leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, do której należy m.in. aspiryna.
- wstrząs anafilaktyczny
- Gwałtowna, ciężka reakcja alergiczna zagrażająca życiu, wymagająca pilnej pomocy medycznej.
- obrzęk naczyniowo-ruchowy
- Nagły obrzęk tkanek, najczęściej skóry i błon śluzowych, będący objawem reakcji nadwrażliwości.
- reakcja krzyżowa
- Reakcja organizmu na substancje podobne chemicznie lub biologicznie do alergenu lub czynnika wywołującego objawy.
- dieta niskosalicylanowa
- Model żywienia polegający na ograniczaniu produktów zawierających dużo salicylanów, stosowany u osób z nadwrażliwością.
