Najważniejsze
- •Ministerstwo Zdrowia zapowiada ogólnokrajowe programy badań przesiewowych raka płuca z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej (LDCT).
- •W profilaktyce raka szyjki macicy wdrożone zostaną testy molekularne wykrywające DNA wysokoonkogennych typów wirusa HPV.
- •Badania z 2022 roku wskazują na niepokojący wzrost popularności e-papierosów (22,3%) i podgrzewaczy tytoniu wśród młodzieży w wieku 13–15 lat.
- •Dane Poradni Pomocy Palącym z lat 2021–2025 pokazują wyraźny spadek udziału palaczy tradycyjnych papierosów na rzecz nowatorskich wyrobów nikotynowych.
- •W zapowiedziach resortu brakuje na razie szczegółowych wyliczeń budżetowych na lata 2026–2027 oraz informacji o gotowości kadrowej i sprzętowej.
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda ogłosiła 16 września 2026 r. w Warszawie wdrożenie ogólnokrajowych programów profilaktyki raka płuca oraz badań w kierunku HPV.
Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda ogłosiła 16 września 2026 r. w Warszawie wdrożenie ogólnokrajowych programów badań przesiewowych w kierunku raka płuca oraz testów molekularnych HPV w profilaktyce raka szyjki macicy. Deklaracja padła podczas II Europejskiego Szczytu Profilaktyki Nowotworowej w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele Światowej Organizacji Zdrowia, Parlamentu Europejskiego, Sejmu, Senatu, Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Głównego Inspektoratu Sanitarnego.
Nowe programy przesiewowe i statystyki dotyczące nikotynizmu
Zapowiadany program profilaktyki raka płuca zakłada wykorzystanie niskodawkowej tomografii komputerowej. Z kolei diagnostykę raka szyjki macicy oparto na testach molekularnych HPV, które wykrywają DNA wysokoonkogennych typów wirusa. Jolanta Sobierańska-Grenda zaznaczyła, że profilaktyka nowotworowa ratuje życie, zmniejsza nierówności zdrowotne i pozwala efektywniej gospodarować zasobami systemu ochrony zdrowia. Podczas spotkania ogłoszono także pilotaż programu mentoringowego M4S Public Health, realizowanego z Fundacją Mentors4Starters, oraz przypomniano o trwającej od 2 września kampanii „Profilaktyka – podaj dalej!”.
Podczas szczytu zaprezentowano dane z badania Global Youth Tobacco Survey z 2022 roku. Wynika z nich, że wśród młodzieży w wieku 13–15 lat 22,3% używa e-papierosów, 11,7% pali tradycyjne papierosy, a 10% stosuje podgrzewacze tytoniu. Przedstawiono również wyniki pracy Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym, która obchodziła 30-lecie działalności. Z danych poradni wynika, że w latach 2021–2025 udział palaczy papierosów tradycyjnych wśród zgłaszających się osób spadł z 92% do 66,5%. W tym samym okresie wzrósł odsetek użytkowników e-papierosów (z 3% do 16,7%) oraz podgrzewaczy tytoniu (z 0,5% do 6,5%). Podczas uroczystości medalem została odznaczona Irena Przepiórka-Rościńska.
Wyzwania i brak szczegółów realizacyjnych
Zapowiedzi stanowią kontynuację rozmów rozpoczętych przez resort oraz Narodowy Instytut Onkologii podczas polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej. Ogłoszone inicjatywy wpisują się w trzy główne cele profilaktyczne Ministerstwa Zdrowia: ograniczenie używania wyrobów nikotynowych, eliminację raka szyjki macicy oraz przeciwdziałanie otyłości.
Przedstawione deklaracje nie zawierały jednak konkretnych kwot w budżecie Narodowego Funduszu Zdrowia na lata 2026–2027 ani projektów odpowiednich aktów prawnych. Resort nie podał również danych dotyczących liczby dostępnych aparatów tomograficznych oraz kadry radiologicznej niezbędnej do obsłużenia masowych badań.
Ponad 170 operacji przez...
Zmiany w strukturze używania wyrobów tytoniowych i nikotynowych wśród osób zgłaszających się do Poradni Pomocy Palącym (2021 vs 2025)
| Kategoria wyrobu | Udział w 2021 r. (%) | Udział w 2025 r. (%) | Zmiana (%) |
|---|---|---|---|
| Papierosy tradycyjne | 92,0% | 66,5% | -25,5 p.p. |
| E-papierosy | 3,0% | 16,7% | +13,7 p.p. |
| Podgrzewacze tytoniu | 0,5% | 6,5% | +6,0 p.p. |
Ogólnopolska Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym
Statystyki używania wyrobów nikotynowych i tytoniowych w Polsce
Global Youth Tobacco Survey 2022 / Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym
Słownik pojęć
- Screening (badania przesiewowe)
- Badania przesiewowe wykonywane wśród osób niehasających objawów choroby w celu wczesnego wykrycia schorzenia we stadium umożliwiającym skuteczne leczenie.
- Niskodawkowa tomografia komputerowa (LDCT)
- Metoda obrazowania tomograficznego wykorzystująca znacznie niższą dawkę promieniowania rentgenowskiego niż standardowa tomografia, stosowana w przesiewowym wykrywaniu guzów płuc.
- Testy molekularne HPV
- Testy diagnostyczne służące do identyfikacji materiału genetycznego (DNA/RNA) wirusa brodawczaka ludzkiego, w tym typów o wysokim potencjale onkogennym (np. HPV 16 i 18).
- HPV (Human Papillomavirus)
- Wirus brodawczaka ludzkiego (Human Papillomavirus) – wirus przenoszony głównie drogą płciową, odpowiedzialny za rozwój m.in. raka szyjki macicy.
- Global Youth Tobacco Survey (GYTS)
- Międzynarodowe badanie ankietowe śledzące używanie tytoniu i wyrobów nikotynowych wśród młodzieży szkolnej.
