Najważniejsze
- •Od 1 października 2026 r. ruszy w Polsce bezpłatny program wczesnego wykrywania raka płuca finansowany ze środków publicznych.
- •Badanie będzie oparte na niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK), która pozwala wykrywać bardzo małe zmiany przy niższej dawce promieniowania niż klasyczna tomografia.
- •Do programu mają trafić osoby w wieku 50–74 lata z istotną historią palenia tytoniu, ocenianą m.in. przez liczbę paczkolat i czas od rzucenia palenia.
- •Z programu wyłączono m.in. osoby już leczone onkologicznie z powodu raka płuca, po świeżej tomografii klatki piersiowej oraz pacjentów z objawami wymagającymi pilnej diagnostyki.
- •Wprowadzenie programu ma zwiększyć wykrywalność raka płuca we wczesnym stadium, gdy leczenie daje większe szanse powodzenia, a także wesprzeć rzucanie palenia.
Od 1 października 2026 r. ruszy bezpłatny program wczesnego wykrywania raka płuca dla osób w wieku 50–74 lat, które palą lub paliły tytoń.
Ministerstwo Zdrowia uruchomi od 1 października 2026 r. bezpłatny program wczesnego wykrywania raka płuca. Badania obejmą osoby w wieku od 50 do 74 lat, które obecnie palą lub paliły w przeszłości i spełniają kryteria ryzyka związane z historią tytoniową.
Program będzie oparty na niskodawkowej tomografii komputerowej, czyli NDTK. To badanie pozwala wykrywać bardzo małe zmiany w płucach i nie wymaga klasycznej tomografii klatki piersiowej wykonywanej z większą dawką promieniowania. Z programu mają skorzystać osoby z grupy najwyższego ryzyka, a kwalifikacja ma uwzględniać m.in. wiek pacjenta, liczbę wypalonych paczkolat oraz czas, jaki upłynął od rzucenia palenia.
Resort zdrowia wskazał też wyłączenia. Z programu nie skorzystają osoby już leczone onkologicznie z powodu raka płuca, pacjenci, którzy mieli wykonaną tomografię komputerową klatki piersiowej w ciągu ostatnich 12 miesięcy, oraz osoby z objawami wymagającymi pilnej diagnostyki, takimi jak krwioplucie, chrypka, niezamierzona utrata masy ciała czy przewlekły kaszel trwający ponad osiem tygodni. W takich przypadkach lekarze mają kierować pacjentów na standardową diagnostykę, a nie na badania przesiewowe.
Ścieżka udziału w programie ma składać się z trzech etapów. Najpierw pacjent przejdzie wizytę kwalifikacyjną. Następnie wykona badanie NDTK w odpowiednio przygotowanej placówce medycznej. Na końcu otrzyma opis badania, zalecenia dotyczące dalszego postępowania, a w razie potrzeby także skierowanie na dodatkową diagnostykę. Program ma również obejmować wsparcie w rzuceniu palenia.
Rak płuca pozostaje jednym z najczęściej rozpoznawanych nowotworów w Polsce. Według danych resortu rocznie wykrywa się około 22 tys. przypadków, a liczba zachorowań rośnie, szczególnie wśród kobiet. Z powodu tego nowotworu co roku umiera średnio około 22,1 tys. osób. Choroba przez długi czas może nie dawać wyraźnych objawów, dlatego wielu pacjentów trafia do lekarzy dopiero w zaawansowanym stadium.
Wprowadzenie programu przesiewowego ma zwiększyć liczbę rozpoznań we wczesnym stadium, gdy leczenie daje większe szanse powodzenia. Dla systemu ochrony zdrowia oznacza to rozwinięcie stałej ścieżki diagnostycznej dla grup wysokiego ryzyka, a dla pacjentów — szansę na wcześniejsze wykrycie choroby i szybsze skierowanie do dalszego postępowania.
Kto kwalifikuje się do programu i kto jest wyłączony
| Grupa / kryterium | Opis |
|---|---|
| Wiek | 50–74 lata |
| Status palenia | Osoby obecnie palące lub palące w przeszłości |
| Podstawa kwalifikacji | Historia tytoniowa i czynniki ryzyka, m.in. paczkolata oraz czas od rzucenia palenia |
| Badanie | Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK) |
| Wyłączenie | Osoby już leczone onkologicznie z powodu raka płuca |
| Wyłączenie | Pacjenci z tomografią komputerową klatki piersiowej wykonaną w ostatnich 12 miesiącach |
| Wyłączenie | Osoby z objawami wymagającymi pilnej diagnostyki, np. krwiopluciem, chrypką, niezamierzoną utratą masy ciała lub kaszlem > 8 tygodni |
Opracowanie własne na podstawie treści artykułu i materiałów źródłowych.
Ścieżka udziału w programie wykrywania raka płuca
Opracowanie własne na podstawie treści artykułu.
Słownik pojęć
- NDTK
- Niskodawkowa tomografia komputerowa; badanie obrazowe wykorzystujące mniejszą dawkę promieniowania niż klasyczna tomografia i służące m.in. do wykrywania małych zmian w płucach.
- Paczkolata
- Miara łącznej ekspozycji na palenie tytoniu, uwzględniająca liczbę wypalanych paczek papierosów dziennie i liczbę lat palenia.
- Badanie przesiewowe
- Badanie wykonywane u osób bez objawów choroby, aby wykryć ją jak najwcześniej w grupie podwyższonego ryzyka.
- Krwioplucie
- Odkaszlanie krwi lub plwociny z domieszką krwi; objaw wymagający pilnej diagnostyki.
- LungRADS
- System klasyfikacji zmian wykrywanych w badaniach przesiewowych płuc, pomagający określić dalsze postępowanie diagnostyczne.
