Najważniejsze
- •Od 1 października 2026 r. w Polsce ruszy bezpłatny program przesiewu raka płuca z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej (NDTK).
- •Program ma objąć głównie osoby z grup wysokiego ryzyka, przede wszystkim obecnych i byłych palaczy; szacuje się, że dotyczy to około miliona Polaków.
- •Wczesne wykrywanie ma kluczowe znaczenie: dziś ponad połowa przypadków raka płuca jest rozpoznawana dopiero w IV stadium, a w programach przesiewowych aż 84 proc. nowotworów wykrywa się wcześnie.
- •Skuteczność programu zależy od aktywności pacjentów i lekarzy POZ — eksperci wskazują, że potrzebny jest udział co najmniej połowy osób z grup ryzyka.
- •Rak płuca pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów onkologicznych w Polsce, a nowy program ma włączyć profilaktykę i wcześniejszą diagnostykę do stałego systemu świadczeń gwarantowanych.
Od 1 października 2026 r. w Polsce ruszy bezpłatny program badań przesiewowych w kierunku raka płuca z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej.
Od 1 października 2026 roku w Polsce ruszy bezpłatny program badań przesiewowych w kierunku raka płuca z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej. Program ma objąć osoby z grup wysokiego ryzyka, przede wszystkim palaczy i byłych palaczy, a według szacunków dotyczy około miliona Polaków.
Jak przekazał prof. Witold Rzyman, konsultant krajowy w dziedzinie chirurgii klatki piersiowej, obecnie ponad połowa przypadków raka płuca jest wykrywana dopiero w IV stadium zaawansowania. W stadium I i II rozpoznaje się około 26 proc. zachorowań. To przekłada się na złe wyniki leczenia. Z danych przywołanych podczas posiedzenia wynika, że spośród osób, u których raka płuca rozpoznano w 2020 roku, obecnie żyje tylko co szósta.
Niskodawkowa tomografia komputerowa ma zmienić ten obraz, ponieważ pozwala wykrywać zmiany nowotworowe, zanim pojawią się objawy. W programach przesiewowych aż 84 proc. nowotworów udaje się rozpoznawać we wczesnym stadium. Eksperci podkreślają jednak, że skuteczność programu zależy od zgłaszalności pacjentów. Za minimalny poziom uznają udział co najmniej połowy osób z grup ryzyka.
Prof. Rzyman wskazał, że bez aktywnego udziału lekarzy rodzinnych program może pozostać formalnie dostępny, ale niewykorzystany populacyjnie. To właśnie POZ ma odgrywać kluczową rolę w motywowaniu pacjentów do badań i kierowaniu ich na diagnostykę. Ministerstwo Zdrowia informuje też, że równolegle przygotowuje rozwiązania organizacyjne, w tym konkursy i wycenę świadczeń.
Rak płuca pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w Polsce. Co roku diagnozę słyszy około 22 tys. osób. Choroba długo rozwija się bez wyraźnych objawów, dlatego pacjenci trafiają do lekarza często dopiero wtedy, gdy możliwości leczenia są ograniczone. Właśnie z tego powodu przesiew ma być skierowany do osób najbardziej narażonych, a nie do całej populacji.
Program nie powstaje od zera. W Polsce badania przesiewowe w kierunku raka płuca rozpoczęły się już w 2008 roku z inicjatywy torakochirurgów. W kilku ośrodkach zbadano ponad 70 tys. osób, a później uruchomiono pilotaż w latach 2020–2023. Teraz rozwiązanie ma wejść do stałego systemu świadczeń gwarantowanych.
Jeśli program osiągnie zakładany poziom zgłaszalności, może przesunąć rozpoznawanie raka płuca na wcześniejsze stadia i poprawić wyniki leczenia. Dla systemu ochrony zdrowia oznacza to także większe znaczenie profilaktyki i wcześniejszej diagnostyki w grupach wysokiego ryzyka.
Kluczowe dane o programie przesiewu raka płuca
| Wskaźnik | Wartość | Znaczenie |
|---|---|---|
| Start programu | 1 października 2026 r. | Początek bezpłatnych badań przesiewowych w Polsce |
| Populacja objęta programem | około 1 mln osób | Szacowana liczba osób z grup wysokiego ryzyka |
| Nowe rozpoznania raka płuca rocznie | około 22 tys. | Skala problemu onkologicznego w Polsce |
| Rozpoznanie w IV stadium | ponad 50% przypadków | Obecnie choroba jest często wykrywana zbyt późno |
| Rozpoznanie w I i II stadium | około 26% zachorowań | Odsetek chorych wykrywanych wcześniej |
| Wykrywalność we wczesnym stadium w programach przesiewowych | 84% | Potencjał NDTK do wcześniejszej diagnostyki |
| Żyją obecnie spośród osób rozpoznanych w 2020 r. | 1 na 6 | Pokazuje ograniczoną skuteczność późnego wykrywania |
Na podstawie danych z artykułu i wypowiedzi prof. Witolda Rzymana.
Jak działa program przesiewu raka płuca
Na podstawie treści artykułu.
Słownik pojęć
- Niskodawkowa tomografia komputerowa (NDTK)
- Badanie obrazowe płuc wykorzystujące niższą dawkę promieniowania niż klasyczna tomografia komputerowa, stosowane w przesiewie raka płuca.
- Badania przesiewowe
- Badania wykonywane u osób bez objawów, aby wykryć chorobę na wczesnym etapie.
- Grupa wysokiego ryzyka
- Zbiór osób, u których prawdopodobieństwo zachorowania jest wyższe niż w populacji ogólnej, np. z powodu palenia tytoniu.
- Paczkolata
- Miara ekspozycji na palenie tytoniu; liczba paczek papierosów dziennie pomnożona przez liczbę lat palenia.
- POZ
- Podstawowa opieka zdrowotna; pierwszy kontakt pacjenta z systemem ochrony zdrowia, zwykle u lekarza rodzinnego.
- Stadium zaawansowania
- Etap rozwoju nowotworu określający, jak bardzo choroba jest rozległa w chwili rozpoznania.
