Najważniejsze
- •Nowe szczepionki przeciw gruźlicy mogłyby zapobiec około 7,3 mln zgonów w latach 2030–2050, ale jest to prognoza zależna od zatwierdzenia preparatów i ich szerokiej dostępności.
- •Gavi szacuje potencjalne korzyści ekonomiczne na 135 mld dolarów w krajach o niskich i średnich dochodach, jednak pełna metodologia analizy nie została publicznie przedstawiona ani niezależnie zweryfikowana.
- •Obecnie stosowana szczepionka BCG dobrze chroni małe dzieci przed ciężkimi postaciami gruźlicy, lecz jej skuteczność w zapobieganiu chorobie u nastolatków i dorosłych jest ograniczona.
- •Kandydaci nowej generacji, w tym M72/AS01E, mogą trafić do oceny regulatorów około 2029–2030 r.; wcześniej konieczne są wyniki badań III fazy i potwierdzenie skuteczności u dorosłych.
- •Warunkiem sukcesu będą finansowanie, przygotowanie mocy produkcyjnych, uzgodnienie cen, sprawna logistyka oraz zapewnienie dostaw do państw najbardziej obciążonych gruźlicą.
Nowe szczepionki przeciw gruźlicy mogłyby zapobiec 7,3 mln zgonów w latach 2030–2050 — wynika z analizy Gavi — pod warunkiem że trafią do krajów najbardziej dotkniętych chorobą.
Nowe szczepionki przeciw gruźlicy mogłyby zapobiec 7,3 mln zgonów w latach 2030–2050 — wynika z analizy globalnego sojuszu szczepionkowego Gavi, opublikowanej 14 września 2026 r. Organizacja zastrzegła, że prognoza spełni się tylko wtedy, gdy preparaty zostaną zatwierdzone, a ich dostawy w odpowiedniej skali trafią do państw najbardziej dotkniętych gruźlicą.
Gavi szacuje także, że do połowy wieku szczepionki mogą przynieść krajom o niskich i średnich dochodach do 135 mld dolarów korzyści ekonomicznych. Analiza nie przedstawia jednak publicznie pełnej metodologii obliczeń i nie została niezależnie zweryfikowana. W części komunikacji organizacji pojawia się informacja o ponad 7 mln uratowanych osób w ciągu dekady, choć szczegółowa prognoza obejmuje lata 2030–2050, czyli 20 lat. To rozbieżność w opisie horyzontu czasowego.
Gruźlica pozostaje najgroźniejszą chorobą zakaźną na świecie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia w 2024 r. zmarło z jej powodu około 1,23 mln osób. Obecnie jedyną licencjonowaną szczepionką przeciw gruźlicy jest BCG, stosowana od 1921 r. Preparat skutecznie chroni niemowlęta i małe dzieci przed ciężkimi postaciami choroby, ale jego skuteczność słabnie u nastolatków i dorosłych. To w tej grupie utrzymuje się główna luka w zapobieganiu transmisji.
Pierwsze szczepionki nowej generacji mogą uzyskać zgodę organów regulacyjnych pod koniec obecnej dekady, około 2029–2030 r. W fazie III badań klinicznych znajdują się obiecujący kandydaci, między innymi M72/AS01E. Gavi chce już teraz przygotować popyt i nawiązać współpracę z producentami, aby ograniczyć ryzyko braku inwestycji w moce wytwórcze przed zatwierdzeniem preparatów. Organizacja wskazuje na zagrożenie tak zwaną „doliną śmierci”, czyli przerwą między późnym etapem badań a uruchomieniem produkcji.
Aby prognoza się spełniła, potrzebne będą dalsze badania, finansowanie, sprawna logistyka oraz uzgodnienia dotyczące cen i dostaw. Nie wiadomo jeszcze, czy kandydaci okażą się skuteczni w ograniczaniu gruźlicy u dorosłych ani czy państwa zapewnią środki na ich powszechne stosowanie.
Prognozy Gavi dotyczące wpływu nowych szczepionek przeciw gruźlicy (2030–2050)
| Wskaźnik | Prognozowana wartość |
|---|---|
| Liczba unikniętych zgonów | 7,3 mln |
| Korzyści ekonomiczne | 135 mld USD |
| Horyzont czasowy analizy | 20 lat (2030–2050) |
Opracowano na podstawie analizy Gavi z 14 września 2026 r.
Co musi się wydarzyć, aby nowe szczepionki ograniczyły zgony z powodu gruźlicy?
Założenia i daty przedstawione w artykule na podstawie analizy Gavi.
Kto biegnie się zaszczepić? Jest nowy preparat
Słownik pojęć
- Gruźlica
- Choroba zakaźna wywoływana najczęściej przez bakterie z kompleksu Mycobacterium tuberculosis, przenoszona głównie drogą powietrzną.
- BCG
- Jedyna obecnie licencjonowana szczepionka przeciw gruźlicy; najlepiej chroni niemowlęta i małe dzieci przed ciężkimi postaciami choroby.
- M72/AS01E
- Kandydat na szczepionkę przeciw gruźlicy nowej generacji, badany w zaawansowanych etapach badań klinicznych.
- Badania fazy III
- Duże badania kliniczne służące m.in. potwierdzeniu skuteczności i bezpieczeństwa preparatu przed ewentualnym zatwierdzeniem.
- Dolina śmierci
- Okres między obiecującymi wynikami późnych badań a uruchomieniem produkcji, w którym projekt może nie uzyskać wystarczającego finansowania.
- Transmisja
- Przenoszenie czynnika zakaźnego z jednej osoby na drugą; ograniczenie transmisji gruźlicy wymaga skutecznej ochrony także nastolatków i dorosłych.
