Najważniejsze
- •Gavi zaktualizowało strategię rynkową na lata 2026–2030 (Gavi 6.0), kładąc nacisk na bezpieczeństwo dostaw i lokalną produkcję w krajach uboższych.
- •Kluczowym elementem planu jest wsparcie produkcji szczepionek w Afryce za pomocą programu AVMA z budżetem do 1 mld USD.
- •Cel Unii Afrykańskiej zakłada wzrost udziału lokalnej produkcji szczepionek z obecnego 1% do 60% do 2040 roku.
- •Nowa strategia spotyka się z krytyką m.in. ze strony Lekarzy Bez Granic za stawianie barier małym producentom i dominację Fundacji Gatesów.
28 lipca 2026 roku globalny sojusz na rzecz szczepionek Gavi zaktualizował swoją strategię kształtowania rynku na lata 2026–2030, wprowadzając nowe wskaźniki bezpieczeństwa dostaw preparatów.
28 lipca 2026 roku globalny sojusz na rzecz szczepionek Gavi zaktualizował swoją strategię kształtowania rynku na lata 2026–2030 (Gavi 6.0). Organizacja wprowadziła nowe wskaźniki bezpieczeństwa dostaw, aby zwiększyć dostępność preparatów i rozwinąć produkcję regionalną w krajach o niskich i średnich dochodach. Główne cele strategiczne na ten okres obejmują zapewnienie przystępności cenowej szczepień, utrzymanie stabilności dostaw oraz budowę rynków dla szczepionek epidemicznych i pandemicznych.
Nowy plan modyfikuje Ramy Zdrowych Rynków (HMF), które Gavi, UNICEF i Fundacja Gatesów opracowały pod koniec 2015 roku i wdrożyły w styczniu 2016 roku. W latach 2016–2020 mechanizm ten służył do monitorowania rynków sześciu kluczowych preparatów, w tym szczepionek przeciwko rotawirusom, HPV oraz odrze i różyczce. Strategia Gavi 6.0 bazuje także na efektach inicjatywy Vaccine Innovation Prioritisation Strategy (VIPS) – trzyletniego partnerstwa z lat 2017–2020, które zrzeszało Gavi, WHO, UNICEF, PATH oraz Fundację Gatesów w celu promowania innowacji produktowych.
Droga do skrócenia opóźnień w dostawach
Zanim w 2000 roku powstał sojusz Gavi, opóźnienie we wdrażaniu nowych szczepionek w krajach ubogich wynosiło od 15 do 30 lat w porównaniu z państwami bogatymi. Sojusz skrócił ten czas do 1–3 lat. Wprowadzenie nowych wskaźników bezpieczeństwa to bezpośrednia reakcja na pandemię COVID-19, kiedy to blokady eksportowe i koncentracja produkcji zakłóciły globalne łańcuchy dostaw. Kluczowym elementem nowej strategii jest Afrykański Akcelerator Produkcji Szczepionek (AVMA), dysponujący budżetem do 1 miliarda dolarów na 10 lat. Program ten wspiera cele Unii Afrykańskiej, która planuje zwiększyć lokalną produkcję szczepionek z obecnego 1% do 60% do 2040 roku. Rada Dyrektorów Gavi zatwierdziła tę regionalną strategię produkcji w grudniu 2022 roku.
Wyzwania strukturalne i krytyka
Wdrażanie nowej strategii napotyka jednak bariery strukturalne i wywołuje krytykę ze strony niezależnych podmiotów. Lokalne afrykańskie startupy wskazują, że kryteria finansowania z programu AVMA wymagają uzyskania prekwalifikacji Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), co faworyzuje duże międzynarodowe konsorcja kosztem mniejszych wytwórców. Strategia Gavi nie wyjaśnia również, jak pogodzić cel obniżania cen preparatów z kosztownym wspieraniem droższej produkcji na kontynencie afrykańskim. Z kolei organizacja Lekarze Bez Granic krytykuje rolę Fundacji Gatesów. Jako współtwórca strategii i jednocześnie inwestor w koncernach farmaceutycznych, fundacja jest oskarżana o ochronę patentów i blokowanie bezwarunkowego transferu technologii.
Wpływ Gavi i cele produkcji szczepionek w Afryce
Dane na podstawie Gavi oraz celów strategicznych Unii Afrykańskiej.
Słownik pojęć
- Gavi
- Globalny sojusz na rzecz szczepionek i szczepień (Global Alliance for Vaccines and Immunisation) – partnerstwo publiczno-prywatne wspierające dostęp do szczepionek w krajach rozwijających się.
- AVMA
- African Vaccine Manufacturing Accelerator – program finansowy wspierający tworzenie i rozwój zakładów produkujących szczepionki na kontynencie afrykańskim.
- HMF
- Healthy Markets Framework – ramy monitorowania i kształtowania zdrowych rynków szczepionek, wypracowane przez Gavi, UNICEF i Fundację Gatesów.
- VIPS
- Vaccine Innovation Prioritisation Strategy – inicjatywa mająca na celu priorytetyzację innowacji technologicznych i produktowych w obszarze szczepionek.
- Prekwalifikacja WHO
- Procedura weryfikacji jakości, bezpieczeństwa i skuteczności leków i szczepionek prowadzona przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), umożliwiająca ich zakup przez agencje ONZ.
