Infekcje dolnych dróg oddechowych, przede wszystkim zapalenie płuc i ostre zapalenie oskrzelików, były w 2023 roku najważniejszą zakaźną przyczyną zgonów na świecie – wynika z najnowszej analizy Global Burden of Disease 2023, opublikowanej w „The Lancet Infectious Diseases”. Według badania spowodowały one około 2,5 mln zgonów oraz blisko 99 mln utraconych lat życia, liczonych wskaźnikiem DALY. Analizę przygotował międzynarodowy zespół naukowców w ramach projektu Global Burden of Disease Study 2023, obejmującego lata 1990–2023. Wśród autorów jest m.in. prof. Mieszko Więckiewicz z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Badacze wykorzystali standardowe narzędzia GBD do modelowania przyczyn zgonów i obciążenia chorobami, uwzględniając dane z rejestrów zgonów i badań populacyjnych oraz standaryzację wieku. Raport pokazuje, że między 2010 a 2023 rokiem śmiertelność z powodu zakażeń dolnych dróg oddechowych u dzieci poniżej 5. roku życia spadła o około jedną trzecią. Jednocześnie obciążenie chorobą coraz wyraźniej koncentruje się w dwóch skrajnych grupach wieku: u małych dzieci i osób po 70. roku życia. To właśnie seniorzy notują obecnie najwyższe współczynniki zgonów z powodu tych infekcji. Autorzy przypominają, że Streptococcus pneumoniae, czyli pneumokok, pozostaje patogenem odpowiadającym za największą liczbę zgonów związanych z infekcjami dolnych dróg oddechowych. W najnowszej analizie uwzględniono 26 grup patogenów, z czego 11 modelowano po raz pierwszy. Ma to pozwolić na dokładniejsze oszacowanie udziału poszczególnych drobnoustrojów w ciężkich zakażeniach płuc i lepsze planowanie działań profilaktycznych. Wskaźnik 99 mln utraconych lat życia odnosi się do DALY (Disability-Adjusted Life Years), który łączy lata życia utracone z powodu przedwczesnej śmierci oraz lata przeżyte z niepełnosprawnością. Oznacza to sumę lat, które globalna populacja „straciła” w 2023 roku w wyniku zachorowań na zakażenia dolnych dróg oddechowych. Raport podkreśla ogromne różnice między krajami o wysokich i niskich dochodach. „Autorzy pokazują brutalną geografię nierówności. Najwyższe wskaźniki zgonów utrzymują się w krajach Afryki Subsaharyjskiej. To tam najmocniej widać, że zapalenie płuc nie jest jedynie problemem biologicznym. Jest także chorobą ubóstwa, słabego dostępu do opieki, niewystarczających programów szczepień, ograniczonej diagnostyki i zbyt późnego leczenia” – czytamy w podsumowaniach badania. Zdaniem ekspertów spadek śmiertelności wśród dzieci to w dużej mierze efekt wdrożenia szczepień przeciw pneumokokom i Haemophilus influenzae typu b, poprawy żywienia oraz lepszego dostępu do antybiotyków i tlenoterapii. Pojawiają się też nowe narzędzia, takie jak szczepionki i przeciwciała monoklonalne przeciw RSV, które mogą dalej zmniejszać liczbę ciężkich zakażeń, choć na razie są wdrażane głównie w krajach bogatszych. W komentarzu dotyczącym Polski prof. Mieszko Więckiewicz wskazuje na konieczność zmiany dotychczasowego podejścia. „Dla Polski oznacza to konieczność odejścia od modelu skoncentrowanego wyłącznie na pediatrii i przyjęcia strategii ukierunkowanej równocześnie na dzieci oraz osoby starsze. Priorytetem powinna być profilaktyka populacyjna w całym cyklu życia, a nie tylko leczenie ostrych epizodów” – podkreśla. Autorzy raportu apelują o wzmocnienie programów szczepień i podstawowej opieki zdrowotnej oraz poprawę dostępu do tlenoterapii, zwłaszcza w krajach o niskich dochodach. Zwracają uwagę, że przedstawione liczby są szacunkami epidemiologicznymi opartymi na modelowaniu i mogą być aktualizowane wraz z napływem nowych danych, a pełny wpływ nowych interwencji będzie można ocenić w kolejnych edycjach programu Global Burden of Disease.