Long COVID: 400 milionów chorych na świecie, wciąż bez jasnej diagnostyki i leczenia

Ponad sześć lat po wybuchu pandemii long COVID pozostaje słabo rozpoznanym i niedostatecznie zbadanym schorzeniem, które według szacunków dotyka około 2 mln osób we Francji i 400 mln na całym świecie. Eksperci powiązani z francuskim programem ANRS-MIE ds. chorób zakaźnych podkreślają, że brak pełnego zrozumienia mechanizmów choroby przekłada się na opóźnioną diagnostykę i ograniczony dostęp do opieki. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), która uznała long COVID prawie sześć lat temu, prowadzi kampanię informacyjną, mającą przeciwdziałać negowaniu choroby i jej psychologizowaniu. Long COVID może wystąpić u każdego pacjenta po kontakcie z SARS-CoV-2, niezależnie od wieku, wcześniejszego stanu zdrowia czy ciężkości ostrej infekcji. Szacuje się, że dotyka około 6% populacji. Objawy utrzymują się co najmniej dwa miesiące i zwykle zaczynają się w ciągu trzech miesięcy od zakażenia. Lekarze opisują nawet do stu możliwych symptomów obejmujących układ nerwowy, krążenia i oddechowy, a także przewlekłe zmęczenie, zaburzenia koncentracji i pamięci oraz dolegliwości bólowe. WHO w swoich ośmiu kluczowych komunikatach przypomina m.in., że long COVID nie jest „lenistwem” ani skutkiem złego stanu psychicznego oraz że może dotyczyć także osób młodych i wcześniej zdrowych. Badacze odrzucają koncepcję wyłącznie psychosomatycznego podłoża choroby, wskazując na szereg zmian biologicznych. Opisywane są przewlekły stan zapalny tkanek, uszkodzenia śródbłonka i układu naczyniowego oraz dysfunkcja mitochondriów. Mireille Laforge z francuskiego Inserm zwraca uwagę na możliwą obecność utrzymujących się rezerwuarów wirusa w tkankach, choć ich dokładna rola pozostaje niejasna. Zaawansowane techniki obrazowania mogą pomagać wykrywać zajęcie narządów, ale pozostają poza zasięgiem rutynowej praktyki klinicznej. Brak zwalidowanych biomarkerów utrudnia zarówno standaryzację diagnostyki, jak i projektowanie badań terapeutycznych. Francuska agencja ANRS-MIE wskazuje, że long COVID dzieli cechy biologiczne z innymi zespołami poinfekcyjnymi, takimi jak powikłania po zakażeniu chikungunya. W prospektywnym badaniu po chikungunya 74% pacjentów zgłaszało objawy po trzech miesiącach, a 56% po sześciu miesiącach, w tym zmęczenie, bóle mięśniowo-szkieletowe, zaburzenia snu i funkcji poznawczych. Podobne trudności diagnostyczne opisuje się w zespole po leczeniu boreliozy, gdzie pacjenci często czują się niezrozumiani, a standardowe badania nie odzwierciedlają ich dolegliwości. WHO zwraca uwagę, że brak leczenia przyczynowego long COVID, a pacjenci otrzymują jedynie terapię objawową. We Francji powstała ścieżka opieki dla dorosłych, a w przygotowaniu jest analogiczny dokument dla dzieci. Jednocześnie badacze i organizacje pacjenckie sygnalizują spadek finansowania projektów naukowych i polityczne wycofywanie się z tematu. Eksperci podkreślają potrzebę mobilizacji środowiska naukowego, wypracowania biomarkerów oraz lepszego przygotowania lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, aby zmniejszyć lukę między wiedzą badawczą a codzienną praktyką w rozpoznawaniu i leczeniu long COVID.