Infekcje dolnych dróg oddechowych, głównie zapalenie płuc, spowodowały w 2023 r. na świecie około 2,5 mln zgonów i 99 mln lat życia utraconych (DALY) – wynika z analizy Global Burden of Disease 2023 opublikowanej 4 maja w „The Lancet Infectious Diseases”. Autorzy podkreślają, że te zakażenia utrzymują się w ścisłej czołówce zakaźnych przyczyn zgonów, a największe ryzyko dotyczy dzieci poniżej 5. roku życia i osób po 70. roku życia. Wskazują też, że systemy ochrony zdrowia powinny przejść od koncentracji wyłącznie na pediatrii do strategii profilaktyki obejmującej całe życie. Zespół GBD wylicza, że w ciągu ostatniej dekady sytuacja najmłodszych wyraźnie się poprawiła. Globalna śmiertelność z powodu infekcji dolnych dróg oddechowych u dzieci do 5. roku życia spadła od 2010 r. o około jedną trzecią. Badacze wiążą ten trend przede wszystkim z upowszechnieniem szczepień przeciw pneumokokom i Haemophilus influenzae typu b, lepszą opieką medyczną, szybszą diagnostyką i poprawą dostępu do leczenia. Jednocześnie zaznaczają, że mimo tego postępu nie udało się osiągnąć celu redukcji zgonów wyznaczonego przez WHO i UNICEF. Analiza pokazuje, że zapalenie płuc pozostaje „chorobą dwóch skrajności wieku”. Największe obciążenie dotyczy małych dzieci oraz osób po 70. roku życia, u których częściej współistnieją inne choroby przewlekłe i dochodzi do cięższego przebiegu infekcji. W wielu krajach o wysokich dochodach, w tym w Polsce, starzenie się populacji oznacza przesuwanie się głównego ciężaru zgonów na seniorów, podczas gdy programy profilaktyczne historycznie skupiały się na dzieciach. Współautor badania z Polski podkreśla, że konieczna jest strategia równoczesnej ochrony najmłodszych i osób starszych. Autorzy opisują wyraźne różnice geograficzne. Najwyższe wskaźniki śmiertelności z powodu zapalenia płuc i innych infekcji dolnych dróg oddechowych występują w Afryce Subsaharyjskiej. Badacze określają zapalenie płuc jako „chorobę ubóstwa” i przykład „brutalnej geografii nierówności” – tam, gdzie dostęp do podstawowej opieki, tlenoterapii, diagnostyki i szczepień jest najgorszy, ryzyko zgonu jest najwyższe. W krajach o wysokich dochodach ten sam epizod choroby częściej kończy się wyzdrowieniem. W analizie etiologicznej największą część zgonów powiązano z bakteriami, przede wszystkim Streptococcus pneumoniae. Następnie wymieniono Staphylococcus aureus i Klebsiella pneumoniae. Badacze uwzględnili łącznie 26 grup patogenów, w tym 11 modelowanych po raz pierwszy, co ma lepiej odzwierciedlać złożony obraz przyczyn zapalenia płuc. Wśród istotnych czynników wymieniono również wirusy układu oddechowego, takie jak RSV, wirus grypy czy SARS-CoV-2, choć publikacja nie podaje procentowego udziału poszczególnych patogenów w globalnym obciążeniu. Zastosowana metodologia opiera się na wieloźródłowym modelu Global Burden of Disease, który łączy dane z rejestrów, badań epidemiologicznych i modelowania etiologii. Oznacza to, że prezentowane liczby są szacunkami obarczonymi niepewnością, a nie prostym zliczeniem przypadków z jednego systemu raportowania. W popularnych omówieniach badania ten aspekt rzadko jest podkreślany. Wnioski autorów dotyczą zarówno krajów najuboższych, jak i starzejących się społeczeństw, takich jak Polska. Wskazują oni na konieczność rozszerzania programów szczepień (pneumokoki, Hib, grypa, nowe rozwiązania przeciw RSV), poprawy wczesnej diagnostyki – m.in. szerszego wykorzystania pulsoksymetrii w POZ i szpitalach – oraz systematycznej edukacji zdrowotnej dotyczącej rozpoznawania objawów i szybkiego zgłaszania się po pomoc. Realizacja tych rekomendacji wymaga decyzji politycznych i finansowych, a także lepszego monitorowania śmiertelności z powodu infekcji dróg oddechowych w poszczególnych krajach.