To, co dziś naprawdę jest na szali, to nie wynik kolejnej tury negocjacji, tylko pytanie, czy za dwa–trzy lata przeciętny pacjent w ogóle dostanie się do swojego lekarza rodzinnego w rozsądnym czasie. Podpisane właśnie roczne aneksy do umów POZ tylko odsuwają w czasie moment, w którym system pierwszego kontaktu zacznie się blokować, tak jak już zablokowały się poradnie endoskopowe.
Ten przykład z endoskopią jest dobrą lampką kontrolną. Terminy z listopada przesunęły się na marzec, około 60 tys. badań rocznie wisi w czteromiesięcznym ogonie. Ci pacjenci nie znikają – wracają do lekarza rodzinnego z nierozpoznanymi krwawieniami, niedokrwistością, bólami brzucha. Lekarz ma z jednej strony rosnące kolejki do podstawowych porad, z drugiej – rosnącą grupę chorych „zawieszonych” między POZ a niewydolną diagnostyką. To nie jest drobny dyskomfort, tylko realne ryzyko, że nowotwór jelita czy ciężka choroba zapalna zostanie rozpoznana o kilka miesięcy za późno.
Kłopot w tym, że fundament finansowy tego wszystkiego – kapitacja, czyli stała stawka na pacjenta – kruszy się po cichu. Od 2022 roku NFZ nominalnie podnosił ją o 10, potem 5, teraz 3 proc. Brzmi to poprawnie, dopóki nie zderzymy tego z inflacją i faktem, że koszty pracy, energii, diagnostyki i IT skoczyły w dwa lata o ponad 20 proc. W realnych pieniądzach przychodnie tracą ok. 2 proc. rocznie, a obecne wpływy pokrywają tylko 85 proc. faktycznych kosztów. Resztę dopłaca właściciel przychodni albo… obcina koszty, często tam, gdzie pacjent tego nie widzi od razu: mniej personelu, mniej czasu na wizytę, mniejsze inwestycje w sprzęt.
NFZ nie kłamie, gdy mówi, że postulowane przez Porozumienie Zielonogórskie 4,8 mld zł więcej to ogromny wydatek. Problem polega na tym, że traktuje go jak „kolejną grupę roszczeniową”, a nie jako pytanie, która część systemu ma być uprzywilejowana, jeśli pieniędzy i tak brakuje. Fundusz pokazuje miliardowe skutki podwyżek w POZ, ale nie mówi głośno, że bez wzmocnienia tego poziomu szpitale i tak utoną w napływie chorych, którzy powinni być zaopiekowani wcześniej.
Z drugiej strony lekarze rodzinni mówią dziś głównie o skali niedofinansowania, a bardzo mało o tym, jak efektywnie wykorzystują obecne środki, jaki mają udział kosztów administracji, jakie wyniki zdrowotne osiągają w swojej populacji. Ten brak przejrzystości nie pomaga im budować społecznego mandatu do większych wydatków.
W całej tej debacie prawie nie słychać pacjentów. Łatwo operować procentami i miliardami, trudniej przyznać, że te cztery miesiące opóźnienia na kolonoskopię to dla części ludzi wyrok w zawieszeniu. Politycy i instytucje uciekają w hasło „odwracania piramidy świadczeń”, ale nie przekładają go na konkret: więcej pieniędzy i ludzi na dole, mniej marnotrawstwa na górze.
Perspektywa jest dość brutalna: jeśli państwo nie zdecyduje się na realne uprzywilejowanie POZ – zarówno finansowo, jak i organizacyjnie, z obowiązkową przejrzystością wydatków – to podstawowa opieka zdrowotna przestanie pełnić rolę filtra, a stanie się tylko kolejną zatkaną kolejką. Wtedy rachunek za dzisiejsze oszczędności w kapitacji zapłacimy wielokrotnie – w szpitalach, w ZUS-ie i w statystykach przedwczesnych zgonów.
