Najważniejsze
- •Badanie WOBASZ3 wykazało spadek palenia papierosów tradycyjnych i poprawę kontroli nadciśnienia wśród seniorów.
- •Obserwuje się niepokojący wzrost otyłości brzusznej i zaburzeń metabolicznych u Polaków poniżej 50. roku życia.
- •Na nadciśnienie tętnicze choruje 11,5 mln Polaków (32,3% populacji), ale tylko ok. 35% całej grupy chorych osiąga prawidłową kontrolę ciśnienia.
- •Śmiertelność z powodu choroby niedokrwiennej serca w Polsce pozostaje niemal dwukrotnie wyższa od średniej w Unii Europejskiej.
W połowie września 2026 roku naukowcy z Narodowego Instytutu Kardiologii zaprezentowali wyniki badania WOBASZ 3. Wykazują one spadek odsetka palaczy tytoniu przy jednoczesnym wzroście otyłości wśród młodszych Polaków.
Główne wskaźniki zdrowotne z badania WOBASZ3
Badanie epidemiologiczne WOBASZ3, Narodowy Instytut Kardiologii
W połowie września 2026 roku naukowcy z Narodowego Instytutu Kardiologii zaprezentowali wyniki ogólnopolskiego badania epidemiologicznego WOBASZ 3. Badanie terenowe przeprowadzono w latach 2025–2026 w 107 losowo wybranych gminach na podstawie próby z bazy PESEL, osiągając frekwencję na poziomie 58%. Analiza wykazała spadek odsetka osób palących tradycyjny tytoń oraz lepszą kontrolę nadciśnienia u seniorów. Jednocześnie odnotowano drastyczny wzrost otyłości brzusznej i zaburzeń metabolicznych wśród Polaków przed 50. rokiem życia. Komunikaty prasowe instytutu nie podają ostatecznej liczby osób, które ukończyły pełny protokół badawczy.
Sytuacja epidemiologiczna i zaburzenia metaboliczne
Na nadciśnienie tętnicze choruje obecnie 11,5 miliona Polaków, co stanowi 32,3% populacji. Leki przyjmuje 7,3 miliona osób, z czego cel terapeutyczny osiągają 4 miliony badanych. Przedstawiony przez badaczy wskaźnik 56,2% skuteczności dotyczy wyłącznie grupy leczonej farmakologicznie. W skali całej populacji chorych prawidłową kontrolę ciśnienia uzyskuje około 35% osób, a 4 miliony pacjentów nie podejmuje żadnego leczenia.
Nadmierną masę ciała ma 18,1 miliona dorosłych. Aż 37% zmaga się z otyłością brzuszną, a 7,6 miliona cierpi na zespół metaboliczny. Ponad 2,3 miliona osób choruje na przewlekłą chorobę nerek, około 900 tysięcy żyje z niezdiagnozowaną cukrzycą, a skuteczność leczenia hipercholesterolemii po zawałach i udarach wynosi poniżej 20%.
Odsetek osób palących tradycyjne papierosy spadł do 15,2% w całej populacji i do 17% w grupie wiekowej 20–75 lat. Badanie ograniczyło się jednak wyłącznie do tradycyjnych wyrobów tytoniowych, pomijając e-papierosy i podgrzewacze tytoniu. Z tego powodu odnotowany spadek nie musi oznaczać redukcji uzależnienia od nikotyny. Autorzy raportu przypisują złe wyniki metaboliczne u osób przed 50. rokiem życia brakowi edukacji. Pomijają przy tym czynniki systemowe, takie jak niewykorzystanie medycyny pracy w profilaktyce, utrudniony dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej oraz wpływ inflacji i wzrostu cen żywności na jakość diety.
Wnioski i wyzwania dla systemu ochrony zdrowia
Badanie WOBASZ stanowi cykliczne źródło danych wykorzystywanych do alokacji środków państwowych w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022–2032. Mimo poprawy w kontroli ciśnienia u osób starszych śmiertelność z powodu choroby niedokrwiennej serca w Polsce jest wciąż niemal dwukrotnie wyższa niż średnia w Unii Europejskiej, a z powodu udaru mózgu – 1,5 raza wyższa.
Wyniki badania wskazują na konieczność przemodelowania państwowych programów profilaktycznych oraz ukierunkowania działań osłonowych na populację w wieku produkcyjnym.
Risk Factors Associated with Systemic Arterial Hypertension in Postmenopausal Women Engaged in Resistance Training: A Cross-Sectional Observational Study.
International journal of environmental research and public health
Statystyki zaburzeń układu krążenia i schorzeń metabolicznych w Polsce (WOBASZ3)
| Wskaźnik / Schorzenie | Liczba pacjentów | Udział w populacji / Uwagi |
|---|---|---|
| Nadciśnienie tętnicze | 11,5 mln | 32,3% populacji (4 mln nie podejmuje leczenia) |
| Skuteczna kontrola ciśnienia (ogół chorych) | ~4,0 mln | ok. 35% wszystkich chorych (56,2% wśród leczonych) |
| Nadmierna masa ciała | 18,1 mln | 37% zmaga się z otyłością brzuszną |
| Zespół metaboliczny | 7,6 mln | Narastający problem przed 50. rokiem życia |
| Przewlekła choroba nerek | >2,3 mln | Często współwystępuje z nadciśnieniem/cukrzycą |
| Niezdiagnozowana cukrzyca | ~900 tys. | Wymaga wczesnego wykrywania i profilaktyki |
Dane z raportu ogólnopolskiego badania epidemiologicznego WOBASZ3
Prewencja chorób sercowo-naczyniowych – rozmowa z prof. M. Banachem i prof. J. Jóźwiakiem
Słownik pojęć
- WOBASZ
- Wieloośrodkowe Ogólnopolskie Badanie Stanu Zdrowia Ludności – cykliczne badanie epidemiologiczne oceniające rozpowszechnienie czynników ryzyka chorób układu krążenia w Polsce.
- Zespół metaboliczny
- Zbiór współwystępujących czynników ryzyka (m.in. otyłość brzuszna, podwyższone ciśnienie krwi, zaburzenia gospodarki glukozą i lipidowej), znoszących ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy typu 2.
- Hipercholesterolemia
- Podwyższony poziom cholesterolu całkowitego lub cholesterolu LDL we krwi, stanowiący kluczowy czynnik ryzyka miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu.
- Otyłość brzuszna
- Nagromadzenie tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha (trzewnej), uważane za bardziej niebezpieczne metabolicznie niż otyłość uogólniona.
