Najważniejsze
- •Rząd ogłosił „Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030”, jednak w budżecie państwa nie wyznaczono dedykowanych środków na jego realizację.
- •W Polsce na choroby otępienne cierpi 600–618 tys. osób (w tym 400 tys. na Alzheimera), a do 2040 roku liczba ta wzrośnie do 770 tysięcy.
- •Diagnoza stawiana jest średnio po 3,5 roku od wystąpienia pierwszych objawów, co uniemożliwia wczesne zastosowanie leków modyfikujących przebieg choroby.
- •Program nakłada na lekarzy POZ obowiązek wykonywania testów przesiewowych zaburzeń poznawczych oraz zakłada przekształcanie istniejących placówek zamiast budowy nowych.
- •Eksperci i organizacje pozarządowe krytykują brak wsparcia dla opiekunów domowych, którzy zapewniają ponad 80% codziennej opieki nad pacjentami.
Rada Ministrów i Ministerstwo Zdrowia zainaugurowały w połowie września 2026 roku program działań wobec chorób otępiennych. W budżecie państwa nie przeznaczono jednak na ten cel dedykowanych środków.
Rada Ministrów oraz Ministerstwo Zdrowia zainaugurowały w połowie września 2026 roku Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych na lata 2025–2030 i powołały zespół do spraw jego wdrażania. Rządowy dokument ma usprawnić diagnostykę oraz opiekę nad ponad 600 tysiącami pacjentów w Polsce, jednak władze nie przewidziały w budżecie państwa dedykowanych środków na realizację tych celów.
Finansowanie i założenia organizacyjne
Finansowanie planowanych działań opiera się na dotychczasowych budżetach Narodowego Programu Zdrowia oraz funduszach Unii Europejskiej. Małgorzata Michalska z Ministerstwa Zdrowia poinformowała, że resort poszukuje kolejnych źródeł wsparcia. Dokument, przyjęty uchwałą Rady Ministrów nr 173 z 11 grudnia 2025 roku, zakłada profilowanie i przekształcanie istniejących placówek medycznych zamiast budowy nowej infrastruktury opiekuńczej.
Plan nakłada na lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej obowiązek wykonywania testów przesiewowych w kierunku zaburzeń poznawczych. Równolegle trwają prace nad programem lekowym obejmującym nowe terapie modyfikujące przebieg choroby Alzheimera. Prof. Bartosz Karaszewski, konsultant krajowy w dziedzinie neurologii, zapowiedział, że decyzje refundacyjne w tej sprawie zapadną do końca 2026 roku.
Sytuacja epidemiologiczna i zastrzeżenia ekspertów
Polska przyjęła narodową strategię jako jeden z ostatnich krajów Unii Europejskiej, realizując w ten sposób rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia. W naszym kraju żyje obecnie od 600 do 618 tysięcy osób z chorobami otępiennymi, z czego 400 tysięcy cierpi na chorobę Alzheimera. Prognozy OECD oraz Alzheimer Europe wskazują, że do 2040 roku liczba ta wzrośnie do 770 tysięcy. Obecnie średni czas od pojawienia się pierwszych symptomów do postawienia diagnozy wynosi w Polsce aż 3,5 roku. Opóźnienia te utrudniają zastosowanie nowoczesnych biomarkerów z krwi oraz leków przyczynowych, które wymagają podania na bardzo wczesnym etapie schorzenia.
Przedstawiciele organizacji pozarządowych i środowiska medycznego zwracają uwagę na poważne luki w przyjętym programie. Zygmunt Wierzyński ze Stowarzyszenia Alzheimer Polska wskazał na brak dotacji dla organizacji prowadzących środowiskowe domy pomocy oraz zignorowanie opieki pozafarmakologicznej. Eksperci zaznaczają także, że dokument skupia się głównie na procedurach medycznych, pomijając rozwiązania wspierające rodziny chorujących. Tymczasem opiekunowie domowi sprawują obecnie ponad 80% codziennej opieki nad pacjentami. O ostatecznym kształcie wdrażanych rozwiązań zadecydują prace powołanego zespołu wykonawczego oraz dalsze decyzje finansowe.
Choroba Alzheimera priorytetem dla państwa. Prof. Karaszewski: "To jest po prostu interes pacjentów"
Choroby otępienne w Polsce – kluczowe wskaźniki i prognozy
| Wskaźnik / Parametr | Wartość w Polsce | Komentarz / Źródło |
|---|---|---|
| Obecna liczba osób z chorobami otępiennymi | 600 000 – 618 000 | W tym ok. 400 tys. z chorobą Alzheimera |
| Prognozowana liczba chorych (2040 r.) | 770 000 | Szacunki OECD oraz Alzheimer Europe |
| Średni czas od objawów do diagnozy | 3,5 roku | Opóźnia wdrożenie leczenia wczesnoobjawowego |
| Udział opiekunów domowych w opiece | > 80% | Codzienna opieka sprawowana przez rodzinę |
Opracowanie własne na podstawie danych OECD, Alzheimer Europe oraz Ministerstwa Zdrowia
Choroby otępienne w Polsce w liczbach
Dane: OECD, Alzheimer Europe, Raport MZ
Słownik pojęć
- Choroby otępienne (demencja)
- Postępujące schorzenie mózgu charakteryzujące się zanikiem funkcji poznawczych, takich jak pamięć, myślenie, orientacja czy zdolność do wykonywania codziennych czynności.
- Choroba Alzheimera
- Najczęstsza postać otępienia (ok. 60-70% przypadków), prowadząca do uszkodzenia neuronów i ich połączeń synaptycznych w wyniku gromadzenia się nieprawidłowych białek (beta-amyloidu i białka tau).
- Biomarkery
- Wskaźniki biochemiczne mierzalne we krwi lub płynie mózgowo-rdzeniowym, pozwalające na wykrycie zmian neurozwyrodnieniowych na długo przed wystąpieniem pełnoobjawowej demencji.
- Testy przesiewowe zaburzeń poznawczych
- Krótkie standaryzowane kwestionariusze i zadania (np. test MMSE, MoCA) stosowane w podstawowej opiece zdrowotnej do wstępnego wykrywania zaburzeń pamięci i myślenia.
- Terapie modyfikujące przebieg choroby
- Nowoczesne leki biologiczne (np. przeciwciała monoklonalne), które celują w przyczyny biologiczne choroby Alzheimera i spowalniają jej postęp, w odróżnieniu od leków objawowych.
