Najważniejsze
- •NIK ocenia, że osoby z chorobą Alzheimera i innymi chorobami neurodegeneracyjnymi w Polsce wciąż nie mają zapewnionej kompleksowej, skoordynowanej opieki państwa.
- •Do kwietnia 2024 r. ministerstwa zdrowia i polityki społecznej nie współpracowały w tym obszarze, mimo że obowiązek takiej koordynacji istniał od 2018 r.
- •Wczesna diagnostyka w POZ pozostaje niewystarczająca — lekarze rzadko oceniają funkcje poznawcze i nie korzystają ze standaryzowanych testów przesiewowych.
- •Według danych Ministerstwa Zdrowia na koniec 2024 r. w Polsce zdiagnozowano 680 tys. osób z chorobami neurodegeneracyjnymi, w tym 226 tys. z chorobą Alzheimera.
- •NIK podkreśla, że skuteczny model opieki musi łączyć leczenie, rehabilitację, pomoc społeczną i wsparcie opiekunów, z udziałem samorządów i organizacji pozarządowych.
NIK podała, że chorzy na Alzheimera i inne choroby neurodegeneracyjne w Polsce nie mają skoordynowanej opieki państwa.
Najwyższa Izba Kontroli alarmuje, że osoby chore na Alzheimera i inne choroby neurodegeneracyjne w Polsce nie mogą liczyć na kompleksową, skoordynowaną opiekę państwa. Wnioski z kontroli obejmującej lata 2022–2024 zostały przedstawione 17 czerwca podczas posiedzenia sejmowej Komisji Polityki Senioralnej.
Z raportu wynika, że do kwietnia 2024 roku ministerstwa odpowiedzialne za politykę zdrowotną i społeczną nie współpracowały w tym obszarze, mimo że rząd zobowiązał je do tego już w 2018 roku. NIK podkreśliła, że podejmowane działania nie uwzględniały skali problemu ani szczególnych potrzeb chorych i ich opiekunów. Pacjenci mogli korzystać ze świadczeń zdrowotnych i społecznych jedynie na zasadach ogólnych, dostępnych dla osób chorych i starszych.
Izba zwróciła uwagę, że wczesna diagnostyka ma kluczowe znaczenie dla osób z chorobami neurodegeneracyjnymi, bo pozwala szybciej rozpocząć leczenie i lepiej zaplanować opiekę. Tymczasem niemal żaden z lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej w trzech skontrolowanych placówkach nie oceniał funkcji poznawczych pacjentów w wieku 60 lat i więcej ani nie korzystał ze standaryzowanych testów. W dokumentacji 230 pacjentów w wieku 75 lat i starszych nie odnotowano także wstępnej oceny geriatrycznej.
NIK wskazała również na opóźnienia w przygotowaniu rozwiązań systemowych. Prace nad odpowiednimi narzędziami przyspieszyły dopiero podczas kontroli prowadzonej w 2024 roku, a rząd przyjął Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych dopiero 11 grudnia 2025 roku. W ocenie Izby nie powstał też spójny system informacji dla seniorów i ich rodzin, a kolejne rozwiązania nie obejmowały specyficznych potrzeb tej grupy pacjentów.
Według danych Ministerstwa Zdrowia na koniec 2024 roku na choroby neurodegeneracyjne cierpiało w Polsce 680 tys. osób, w tym 226 tys. osób z chorobą Alzheimera. Liczba ta obejmuje wyłącznie pacjentów zdiagnozowanych. NIK przypomniała też, że skuteczny model opieki wymaga współdziałania resortów zdrowia i rodziny oraz zaangażowania samorządów i organizacji pozarządowych.
W praktyce oznacza to, że kolejne rozwiązania dla pacjentów i ich opiekunów będą musiały łączyć leczenie, rehabilitację, pomoc społeczną i wsparcie w codziennym funkcjonowaniu. Bez takiej koordynacji system nadal będzie reagował punktowo, a nie na cały przebieg choroby.
Jakiego systemu opieki potrzebują chorzy na Alzheimera i inne choroby neurodegeneracyjne?
Źródło: wnioski NIK przedstawione w artykule.
Opieka nad seniorem: między potencjałem systemu, a realnym brakiem koordynacji
Najważniejsze dane z raportu NIK o opiece nad osobami z chorobami neurodegeneracyjnymi
| Wskaźnik | Wartość | Kontekst |
|---|---|---|
| Okres kontroli NIK | 2022–2024 | Zakres raportu przedstawionego 17 czerwca |
| Brak współpracy resortów | do kwietnia 2024 | Ministerstwa zdrowia i polityki społecznej nie współdziałały w tym obszarze |
| Liczba osób z chorobami neurodegeneracyjnymi | 680 tys. | Dane Ministerstwa Zdrowia na koniec 2024 r.; tylko osoby zdiagnozowane |
| Liczba osób z chorobą Alzheimera | 226 tys. | W ramach 680 tys. osób z chorobami neurodegeneracyjnymi |
| Pacjenci 75+ bez wstępnej oceny geriatrycznej | 230 osób | W dokumentacji skontrolowanych pacjentów |
| Skierowania do neurologów | ponad 8 tys. | W trzech kontrolowanych placówkach w latach 2022–2024 |
| Skierowania do geriatry | 26 | W tych samych placówkach i okresie |
Źródło: artykuł o raporcie NIK oraz dane Ministerstwa Zdrowia przywołane w tekście.
Słownik pojęć
- choroby neurodegeneracyjne
- Grupa chorób układu nerwowego prowadzących do postępującego uszkodzenia neuronów i pogarszania funkcji poznawczych oraz ruchowych.
- otępienie
- Zespół objawów obejmujący m.in. zaburzenia pamięci, myślenia i codziennego funkcjonowania.
- POZ
- Podstawowa opieka zdrowotna, czyli pierwszy kontakt pacjenta z systemem ochrony zdrowia.
- standaryzowane testy przesiewowe
- Ujednolicone narzędzia służące do szybkiej oceny funkcji poznawczych i wykrywania zaburzeń.
- wstępna ocena geriatryczna
- Początkowa, całościowa ocena stanu zdrowia osoby starszej, obejmująca m.in. sprawność, funkcje poznawcze i potrzeby opiekuńcze.
- opieka wytchnieniowa
- Czasowe przejęcie opieki nad osobą zależną, aby odciążyć jej opiekuna rodzinnego.
- koordynacja międzyresortowa
- Współpraca różnych ministerstw przy tworzeniu i wdrażaniu spójnych działań systemowych.
