Najważniejsze
- •Kontrola NIK za lata 2022–2024 pokazuje, że w Polsce wciąż brakuje skoordynowanej opieki zdrowotnej i społecznej dla seniorów z chorobami neurodegeneracyjnymi.
- •Skala problemu jest duża: według przywołanych danych chodzi o setki tysięcy pacjentów, a rzeczywista liczba chorych może być wyższa niż wynika z rejestrów.
- •NIK wskazuje na poważne braki w diagnostyce w POZ, w tym brak odnotowanej oceny geriatrycznej i funkcji poznawczych w analizowanej próbie pacjentów 75+.
- •Problem ma charakter systemowy: zawodzi współpraca między ochroną zdrowia, pomocą społeczną, opieką długoterminową i wsparciem dla rodzin.
- •Przyjęcie rządowego programu działań wobec chorób otępiennych to dopiero początek — kluczowe będzie realne wdrożenie rozwiązań w praktyce.
NIK podała 21 maja, że w Polsce nadal brakuje kompleksowej i skoordynowanej opieki dla seniorów z chorobami neurodegeneracyjnymi, a zakres wsparcia zależy głównie od miejsca zamieszkania.
Najwyższa Izba Kontroli poinformowała 21 maja 2026 r., że w Polsce nadal nie zapewniono kompleksowej i skoordynowanej opieki zdrowotnej oraz społecznej osobom starszym z chorobami neurodegeneracyjnymi. Kontrola obejmująca lata 2022–2024 wykazała, że pacjenci i ich opiekunowie są zdani głównie na ogólne świadczenia, a zakres pomocy zależy od miejsca zamieszkania i aktywności lokalnych instytucji.
Według danych przywołanych przez NIK w Polsce było około 680 tys. osób z chorobami neurodegeneracyjnymi, w tym 226 tys. z chorobą Alzheimera. Izba zaznaczyła, że skala problemu może być większa, niż wynika to z rejestrów. W materiałach przywołano też zestawienie, zgodnie z którym NFZ rejestrował około 379 tys. przypadków, podczas gdy szacunki IHME wskazywały na około 585 tys. osób z chorobą Alzheimera lub chorobami pokrewnymi. Liczb tych nie da się jednak wprost porównać, ponieważ mogą dotyczyć różnych lat, definicji choroby i populacji.
Jednym z głównych wniosków kontroli są braki w diagnostyce na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej. W żadnej z 230 analizowanych kart pacjentów w wieku 75 lat i więcej nie odnotowano wstępnej oceny geriatrycznej ani oceny funkcji poznawczych. W badanej próbie lekarze POZ wystawili 8068 skierowań do neurologów, 207 do psychiatrów i tylko 26 do geriatrów. Liczba skierowań do psychiatrów pojawia się w jednym z omówień ustaleń NIK i wymaga potwierdzenia w pełnym raporcie.
Izba wskazała także na wieloletni brak współpracy między resortem zdrowia a resortem polityki społecznej. W jednym z materiałów opartych na ustaleniach NIK podano, że rząd zobowiązał oba resorty do współpracy już w 2018 r., ale realne działania rozpoczęły się dopiero w kwietniu 2024 r. Rada Ministrów przyjęła 11 grudnia 2025 r. „Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych”, jednak okres objęty kontrolą w dużej części poprzedzał wdrażanie tego dokumentu.
NIK poinformowała również o nieprawidłowościach finansowych w co najmniej jednym stowarzyszeniu realizującym zadania na rzecz chorych. Kwota zakwestionowanych wydatków wyniosła około 609 tys. zł. Dostępne materiały nie pokazują jednak skali tego problemu w całym sektorze organizacji pozarządowych.
Spór o opiekę nad osobami z otępieniem i innymi chorobami neurodegeneracyjnymi trwa od lat i wiąże się ze starzeniem społeczeństwa. Według ustaleń NIK problemem nie jest wyłącznie brak pojedynczych świadczeń, lecz także brak koordynacji między POZ, specjalistami, pomocą społeczną, opieką długoterminową i wsparciem dla rodzin.
Rząd przyjął już program działań wobec chorób otępiennych, ale z ustaleń Izby wynika, że kluczowe będzie wdrożenie tych rozwiązań w praktyce. Bez tego pacjenci i ich opiekunowie nadal będą poruszać się między systemem ochrony zdrowia a pomocą społeczną, bez jednego, spójnego modelu prowadzenia.
Najważniejsze liczby przywołane w materiałach NIK
| Wskaźnik / kategoria | Wartość | Komentarz |
|---|---|---|
| Osoby z chorobami neurodegeneracyjnymi w Polsce | ok. 680 tys. | Dane przywołane przez NIK |
| Osoby z chorobą Alzheimera | ok. 226 tys. | Część szerszej grupy chorób neurodegeneracyjnych |
| Przypadki rejestrowane przez NFZ | ok. 379 tys. | Nie muszą być wprost porównywalne z innymi źródłami |
| Szacunki IHME dla choroby Alzheimera i chorób pokrewnych | ok. 585 tys. | Różnice mogą wynikać z metodologii i zakresu danych |
| Przeanalizowane karty pacjentów 75+ | 230 | W żadnej nie odnotowano wstępnej oceny geriatrycznej ani oceny funkcji poznawczych |
| Skierowania do neurologów | 8068 | Dane z badanej próby skierowań |
| Skierowania do psychiatrów | 207 | Wymaga potwierdzenia w pełnym raporcie NIK |
| Skierowania do geriatrów | 26 | Pokazuje bardzo małą skalę kierowania do geriatrii |
| Zakwestionowane wydatki w co najmniej jednym stowarzyszeniu | ok. 609 tys. zł | Nie pokazuje skali zjawiska w całym sektorze NGO |
Opracowanie na podstawie danych przywołanych w artykule i materiałach NIK.
"Nie pozwól, by płomyczek zgasł". Jak dbać o zdrowie psychiczne seniorów
Jak wygląda luka w opiece nad pacjentem z otępieniem?
Schemat na podstawie ustaleń opisanych w artykule.
Słownik pojęć
- choroby neurodegeneracyjne
- Grupa schorzeń, w których stopniowo dochodzi do uszkodzenia i zaniku komórek układu nerwowego, co może prowadzić m.in. do zaburzeń pamięci, funkcji poznawczych i samodzielności.
- choroba Alzheimera
- Najczęstsza przyczyna otępienia, związana z postępującym pogorszeniem pamięci, myślenia i codziennego funkcjonowania.
- otępienie
- Zespół objawów obejmujący pogorszenie pamięci, orientacji, myślenia lub zachowania na tyle nasilone, że utrudnia samodzielne życie.
- POZ
- Podstawowa opieka zdrowotna, czyli pierwszy poziom kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia, obejmujący m.in. lekarza rodzinnego.
- ocena geriatryczna
- Wielowymiarowa ocena stanu zdrowia i funkcjonowania osoby starszej, uwzględniająca m.in. choroby współistniejące, sprawność, funkcje poznawcze i sytuację społeczną.
- funkcje poznawcze
- Procesy takie jak pamięć, uwaga, orientacja, język i myślenie, które mogą ulegać zaburzeniu w przebiegu otępienia.
