Najważniejsze
- •Wejście w życie nowej ustawy integruje system ochrony zdrowia z pomocą społeczną, wprowadzając dwukierunkowy przepływ informacji o seniorach wymagających wsparcia.
- •Placówki POZ mają 7 dni na odpowiedź po otrzymaniu zgłoszenia o potrzebującym pacjencie od jednostki pomocy społecznej.
- •Opiekunowie domowi zyskali jasne uprawnienia do wykonywania prostych czynności medycznych i kontrolnych, takich jak pomiar ciśnienia, glikemii czy saturacji.
- •Reforma ma na celu walkę z luką opiekuńczą, która w Polsce wynosi 52,6%, przy wydatkach na opiekę długoterminową na poziomie zaledwie 0,8% PKB.
- •W kolejnych etapach wdrażania ustawy planowane jest uruchomienie bonu senioralnego dla osób powyżej 65. roku życia.
Od 7 sierpnia 2026 roku placówki medyczne oraz jednostki pomocy społecznej w Polsce są prawnie zobowiązane do dwukierunkowej wymiany informacji i koordynacji opieki długoterminowej nad pacjentami.
Ustawa z dnia 11 czerwca 2026 roku o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej weszła w życie 7 sierpnia 2026 roku. Dokument ten opublikowano w Dzienniku Ustaw pod pozycją 986. Nowe przepisy nakładają na podmioty wykonujące działalność leczniczą – w tym placówki podstawowej opieki zdrowotnej – obowiązek zgłaszania pacjentów wymagających wsparcia do właściwych terytorialnie ośrodków pomocy społecznej lub centrów usług społecznych. Regulacje wprowadzają dwukierunkowy przepływ informacji. Dzięki temu jednostki pomocy społecznej mogą również przekazywać dane o potrzebujących seniorach lekarzom rodzinnym. Jak podaje portal Serwis ZOZ, placówki POZ mają siedem dni na udzielenie informacji zwrotnej po otrzymaniu zgłoszenia z jednostki pomocy społecznej.
Jednolite standardy i nowe kompetencje opiekunów
Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 6 sierpnia 2026 roku wprowadziło jednolite standardy świadczenia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania pacjenta. Dokument dopuszcza wykonywanie przez opiekunów domowych określonych czynności pomocniczych i kontrolnych, które nie wymagają specjalistycznych kwalifikacji medycznych. Opiekunowie mogą mierzyć ciśnienie tętnicze, kontrolować poziom glikemii i saturacji, a także pomagać przy podawaniu leków i zmianie opatrunków. Na stworzenie nowych usług wsparcia dla seniorów rząd przeznaczył miliard złotych, o czym poinformowała pełnomocnik rządu ds. polityki senioralnej Marzena Okła-Drewnowicz.
Integracja systemów w obliczu starzenia się społeczeństwa
Reforma scala dwa dotychczas rozdzielone piony: system ochrony zdrowia (podległy resortowi zdrowia oraz Narodowemu Funduszowi Zdrowia) oraz obszar pomocy społecznej zarządzany przez samorządy. Zmiany te stanowią odpowiedź na wyzwania demograficzne kraju. W 2024 roku w Polsce żyło blisko 10 milionów osób powyżej 60. roku życia, a wskaźnik luki opiekuńczej wynosił 52,6 proc. Krajowe wydatki publiczne na koordynację opieki długoterminowej kształtowały się na poziomie 0,8 proc. PKB, podczas gdy średnia dla państw OECD wynosi około 1,5 proc. PKB.
Samorządy rozpoczynają już dostosowywanie swoich struktur do nowych wymogów prawnych. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Mońkach wyznaczyło termin do 31 grudnia 2026 roku na stworzenie lokalnej sieci współpracy oraz mapy dostępnego wsparcia na swoim terenie. W kolejnych etapach ustawa wprowadzi podstawę prawną do uruchomienia bonu senioralnego dla osób powyżej 65. roku życia.
Nowy standard usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania
Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 sierpnia 2026 r. w sprawie usług opiekuńczych.
Variation in stroke survivors' long-term home care use: a South London population-based study.
European stroke journal
Wskaźniki opieki długoterminowej: Polska vs. średnia OECD/UE
| Wskaźnik | Polska | Średnia OECD / UE |
|---|---|---|
| Wydatki publiczne na opiekę długoterminową (% PKB) | 0,8% | ok. 1,5% (OECD) |
| Liczba pracowników opieki na 100 starszych osób | 0,5 | 3,8 (UE) |
| Luka opiekuńcza (niezaspokojone potrzeby seniorów) | 52,6% | Brak danych |
| Udział opieki nieformalnej (realizowanej przez rodziny) | 80,0% | Brak danych |
Dane na podstawie raportu Banku Światowego oraz danych MRPiPS.
Słownik pojęć
- Luka opiekuńcza
- Zjawisko polegające na braku możliwości zaspokojenia potrzeb opiekuńczych osób niesamodzielnych (np. seniorów) przez istniejący system opieki formalnej, co zmusza do polegania na opiece nieformalnej (rodzinie) lub pozostawia pacjenta bez pomocy.
- Bon senioralny
- Planowane nowe świadczenie wspierające dla osób w wieku powyżej 65 lat, mające na celu sfinansowanie usług opiekuńczych dla seniorów potrzebujących pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
- Koordynacja opieki długoterminowej
- Wzajemna wymiana informacji i działań pomiędzy systemem ochrony zdrowia (lekarz POZ, szpitale) a systemem pomocy społecznej (OPS, CUS, PCPR) w celu zapewnienia pacjentowi ciągłości opieki medycznej i socjalnej.
- POZ
- Podstawowa Opieka Zdrowotna; powszechnie dostępna część systemu ochrony zdrowia, w ramach której lekarz rodzinny, pielęgniarka i położna zapewniają profilaktykę i leczenie w miejscu zamieszkania pacjenta.
- CUS
- Centrum Usług Społecznych; lokalna instytucja integrująca i rozwijająca usługi społeczne na poziomie gminy, odpowiadająca m.in. za wsparcie seniorów i osób niesamodzielnych.
