Najważniejsze
- •Palenie tytoniu oraz wskaźnik BMI to najskuteczniejsze, proste parametry do oceny ryzyka chorób przewlekłych i zgonu.
- •Zdrowy styl życia najsilniej chroni przed cukrzycą typu 2 – zmniejsza ryzyko jej wystąpienia aż o 82%.
- •Wskaźniki „Chronic Disease Risk Index” oraz „Healthy Lifestyle Score” okazały się najbardziej precyzyjnymi narzędziami prognostycznymi.
- •Poza paleniem i BMI, kluczowymi czynnikami zdrowotnymi są dieta, aktywność fizyczna oraz spożycie alkoholu.
- •Badanie miało charakter obserwacyjny i opierało się na danych UK Biobank, co ogranicza jego przydatność w spersonalizowanej diagnozie klinicznej.
Naukowcy z Uniwersytetu w Zurychu wykazali, że wskaźniki stylu życia oparte głównie na paleniu tytoniu oraz wskaźniku masy ciała (BMI) najskuteczniej prognozują ryzyko chorób przewlekłych i zgonów.
Naukowcy z Uniwersytetu w Zurychu wykazali, że wskaźniki stylu życia oparte głównie na paleniu tytoniu oraz wskaźniku masy ciała (BMI) stanowią najskuteczniejsze proste narzędzia do prognozowania ryzyka chorób przewlekłych i zgonów. W badaniu opublikowanym w listopadzie 2020 roku na łamach czasopisma „BMC Medicine” autorzy przeanalizowali dane 76 399 uczestników projektu UK Biobank. Losy tych osób śledzono średnio przez 10,5 roku.
Porównanie trzynastu modeli prognostycznych
Badaniami kierowała epidemiolożka Nena Karavasiloglou, a praca została opublikowana pod tytułem „Thirteen simple lifestyle scores and risk of cancer, cardiovascular disease, diabetes, and mortality: Prospective cohort study in the UK Biobank”. W okresie obserwacji autorzy zarejestrowali w badanej grupie 12 214 nowych zachorowań na nowotwory, choroby układu krążenia oraz cukrzycę typu 2, a także 2250 zgonów. Spośród trzynastu ocenianych modeli najwyższą skuteczność prognostyczną wykazały dwa narzędzia: Chronic Disease Risk Index oraz opracowany przez Niemieckie Centrum Badań nad Rakiem Healthy Lifestyle Score.
Analiza statystyczna wykazała, że styl życia najsilniej różnicował ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2. U osób dbających o zdrowy styl życia prawdopodobieństwo wystąpienia tej choroby było o 82 procent niższe niż w grupie o najmniej korzystnych nawykach. Współczynnik hazardu wyniósł w tym przypadku 0,18 (przy przedziale ufności 0,15–0,22). Wpływ nawyków na ryzyko rozwoju nowotworów oraz chorób sercowo-naczyniowych okazał się mniejszy, choć nadal statystycznie istotny.
Ograniczenia analizy i zjawisko healthy volunteer bias
Najskuteczniejsze wskaźniki, oprócz statusu palenia i BMI, uwzględniają również dietę, aktywność fizyczną oraz spożycie alkoholu. Publikacja szwajcarskich badaczy wpisuje się w nurt analiz dotyczących wielochorobowości (ang. multimorbidity). Wykorzystana w analizach baza UK Biobank obejmuje około pół miliona osób, jednak specjaliści wskazują na występowanie w niej zjawiska healthy volunteer bias. Oznacza ono, że uczestnicy tego projektu są zazwyczaj zdrowsi i lepiej sytuowani niż ogół społeczeństwa.
Wyniki badania opierają się na danych dotyczących stylu życia zebranych jednorazowo w latach 2006–2010. Uniemożliwia to uwzględnienie ewentualnych zmian nawyków u uczestników w kolejnych latach. Ponieważ projekt miał charakter obserwacyjny, pozwala na wykazanie jedynie korelacji, a nie bezpośrednich związków przyczynowo-skutkowych. Omawiane narzędzia mogą ułatwiać analizy populacyjne, jednak ze względu na pominięcie czynników genetycznych, jakości snu oraz ograniczenia samego wskaźnika BMI, ich przydatność w indywidualnej diagnostyce lekarskiej pozostaje ograniczona.
Kluczowe wskaźniki i wyniki badania nad chorobami przewlekłymi
BMC Medicine, 2020.
Wpływ zdrowego stylu życia na ryzyko wybranych stanów chorobowych i zgonów w badaniu UK Biobank
| Kategoria analizowana | Liczba odnotowanych przypadków (n) | Wpływ zdrowego stylu życia (najlepszy vs najgorszy profil) |
|---|---|---|
| Cukrzyca typu 2 | Choroby zsumowane: 12 214 (nowotwory, CVD, cukrzyca) | Ryzyko niższe o 82% (współczynnik hazardu 0,18) |
| Nowotwory i choroby sercowo-naczyniowe (CVD) | Choroby zsumowane: 12 214 | Wpływ mniejszy niż przy cukrzycy, lecz istotny statystycznie |
| Zgony ogółem | 2 250 | Istotna korelacja ze wskaźnikami stylu życia |
Dane na podstawie badania N. Karavasiloglou i wsp., BMC Medicine 2020.
Słownik pojęć
- BMI (Body Mass Index)
- Wskaźnik masy ciała, obliczany poprzez podzielenie masy ciała w kilogramach przez kwadrat wzrostu wyrażonego w metrach. Stosowany do przesiewowej oceny niedowagi, prawidłowej masy ciała, nadwagi oraz otyłości.
- Multimorbidity (wielochorobowość)
- Współwystępowanie u jednej osoby dwóch lub więcej przewlekłych schorzeń (np. cukrzycy, nadciśnienia tętniczego i otyłości).
- Healthy volunteer bias (błąd zdrowego ochotnika)
- Błąd systematyczny w badaniach naukowych polegający na tym, że osoby zgłaszające się do badań jako wolontariusze są zazwyczaj zdrowsze, bardziej aktywne społecznie i lepiej wykształcone niż średnia populacyjna.
- Współczynnik hazardu (Hazard Ratio - HR)
- Wskaźnik stosowany w statystyce medycznej (np. w analizie przeżycia), określający względne prawdopodobieństwo wystąpienia danego zdarzenia (np. zachorowania lub zgonu) w grupie badanej w stosunku do grupy kontrolnej w określonym czasie.
