Najważniejsze
- •Średnia długość życia na świecie wzrosła z 64,6 do 73,8 roku w latach 1990–2023, ale czas spędzony w złym zdrowiu wydłużył się o niemal 2 lata (do 10,7 roku).
- •Przeciętny człowiek spędza obecnie około 14,5% swojego życia zmagając się z przewlekłymi chorobami lub niepełnosprawnością.
- •Kraje najbogatsze (USA, Australia, Kanada) notują największą lukę zachorowalności, sięgającą nawet 14 lat.
- •Kobiety żyją dłużej niż mężczyźni, lecz spędzają w złym zdrowiu średnio więcej czasu (12,1 roku w porównaniu do 9,3 roku u mężczyzn).
- •Za większość lat spędzonych w złym zdrowiu odpowiadają schorzenia nieśmiertelne, takie jak bóle kręgosłupa, depresja czy utrata słuchu.
Instytut Mierników i Ewaluacji Zdrowia opublikował raport z badania GBD 2023. Wynika z niego, że średni czas spędzony w złym stanie zdrowia wydłużył się na świecie z 8,8 do 10,7 roku.
Rozdźwięk między długością życia a zdrowiem (1990 vs 2023)
Źródło: Global Burden of Disease (GBD) 2023, The Lancet Public Health
Instytut Mierników i Ewaluacji Zdrowia przy Szkole Medycznej Uniwersytetu Waszyngtońskiego opublikował 21 lipca 2026 roku w czasopiśmie „The Lancet Public Health” wyniki globalnego badania GBD 2023. Wynika z nich, że choć średnia długość życia na świecie wzrosła w latach 1990–2023 z 64,6 do 73,8 roku, to średni czas życia w złym stanie zdrowia wydłużył się z 8,8 do 10,7 roku.
Oczekiwana długość życia w zdrowiu zwiększyła się w tym okresie z 55,9 do 63,1 roku, co oznacza wzrost odsetka lat przeżytych w chorobie z 13,6% do 14,5%. Zjawisko to wykazuje duże zróżnicowanie geograficzne i płciowe. W krajach rozwiniętych średnia luka zachorowalności wyniosła 12,7 roku. Stany Zjednoczone odnotowały największą lukę zachorowalności na poziomie 14 lat, natomiast Australia i Kanada odpowiednio 13,9 oraz 13,7 roku. W krajach Afryki Subsaharyjskiej wskaźnik ten wyniósł średnio 9 lat. Kobiety spędzają w złym stanie zdrowia średnio 12,1 roku, podczas gdy mężczyźni – 9,3 roku.
Główne przyczyny pogorszenia stanu zdrowia
Choroby, które nie prowadzą bezpośrednio do śmierci, odpowiadają za 57,4% lat przeżytych w złym stanie zdrowia. Autorzy raportu wymieniają wśród nich przede wszystkim schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego (w tym bóle kręgosłupa), a także depresję, stany lękowe i utratę słuchu. Największy wpływ na pogorszenie stanu zdrowia mają: wysokie stężenie glukozy na czczo, wysokie BMI, palenie tytoniu, zanieczyszczenie powietrza oraz niedożywienie matek i dzieci.
Konsekwencje dla systemów emerytalnych i opieki zdrowotnej
Analiza GBD to najważniejszy projekt określający stan zdrowia światowej populacji, na którym opierają swoje decyzje Światowa Organizacja Zdrowia oraz rządy. Rozdźwięk między całkowitą długością życia a długością życia w zdrowiu bezpośrednio wpływa na politykę emerytalną państw OECD. Podnoszenie wieku emerytalnego zderza się bowiem z faktem, że pracownicy w wieku przedemerytalnym coraz dłużej żyją z chorobami ograniczającymi ich zdolność do pracy.
Autorzy badania postulują przeniesienie środków na profilaktykę i rehabilitację, co jednak napotyka bariery systemowe, takie jak niedobory kadrowe wśród geriatrów oraz presja na finansowanie procedur szpitalnych. Raport nie podaje szczegółowych danych liczbowych dla Polski, co uniemożliwia precyzyjne odniesienie tych trendów do sytuacji krajowej. Mniejsza luka w krajach ubogich może dodatkowo wynikać ze słabszej wykrywalności chorób przewlekłych, a nie z lepszego stanu zdrowia tamtejszych mieszkańców.
Porównanie luki zachorowalności w wybranych krajach i regionach (2023 r.)
| Kraj / Region | Luka zachorowalności (w latach) | Charakterystyka grupy |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | 14,0 | Największa luka zachorowalności na świecie |
| Australia | 13,9 | Kraj wysoko rozwinięty (wysokie SDI) |
| Kanada | 13,7 | Kraj wysoko rozwinięty (wysokie SDI) |
| Kraje rozwinięte (średnio) | 12,7 | Grupa o wysokim wskaźniku rozwoju |
| Kobiety (globalnie) | 12,1 | Średnia dla kobiet na świecie |
| Mężczyźni (globalnie) | 9,3 | Średnia dla mężczyzn na świecie |
| Afryka Subsaharyjska | 9,0 | Najmniejsza luka (często wynik niskiej wykrywalności chorób) |
Dane na podstawie badania GBD 2023 opublikowanego w The Lancet Public Health
Słownik pojęć
- Lifespan (długość życia)
- Całkowity czas trwania życia człowieka (od narodzin do śmierci).
- Healthspan (długość życia w zdrowiu)
- Okres życia, który człowiek spędza w pełnym zdrowiu, bez poważnych chorób przewlekłych i niepełnosprawności.
- Luka zachorowalności (morbidity gap)
- Różnica pomiędzy całkowitą oczekiwaną długością życia a oczekiwaną długością życia w zdrowiu; czas spędzony w chorobie lub z niepełnosprawnością.
- SDI (Socio-demographic Index)
- Wskaźnik rozwoju społeczno-demograficznego, uwzględniający m.in. dochód per capita, poziom edukacji oraz współczynnik płodności w danym regionie.
- GBD (Global Burden of Disease)
- Kompleksowe, globalne badanie epidemiologiczne prowadzone przez IHME, mierzące utratę zdrowia z powodu chorób, urazów oraz czynników ryzyka na całym świecie.
