Najważniejsze
- •Globalna średnia liczba lat przeżytych w złym zdrowiu wzrosła z 8,8 roku w 1990 r. do 10,7 roku w 2023 r. (co stanowi 14,5% długości życia).
- •Kobiety spędzają w złym zdrowiu znacznie więcej czasu niż mężczyźni – średnio 12,1 roku (niemal 16% życia) w porównaniu do 9,3 roku u mężczyzn.
- •Największą lukę chorobowości odnotowuje się w krajach o najwyższych dochodach – liderem są USA (14 lat w chorobie), podczas gdy w Afryce Subsaharyjskiej wynosi ona średnio 9 lat.
- •Za ponad 57% lat przeżytych w złym zdrowiu odpowiada pięć grup chorób nieletalnych, w tym bóle kręgosłupa, depresja i stany lękowe oraz utrata słuchu.
- •Współczesna medycyna skutecznie wydłuża życie (lifespan), ale nie dotrzymuje kroku w wydłużaniu życia w zdrowiu (healthspan), co wymaga zmiany priorytetów na profilaktykę.
Opublikowane 22 lipca 2026 roku w czasopiśmie „The Lancet Public Health” badanie IHME wskazuje, że średni czas życia w złym stanie zdrowia wydłużył się na świecie w latach 1990–2023 z 8,8 do 10,7 roku.
Globalny rozstrzał między długością życia a zdrowiem (1990 vs 2023)
Dane na podstawie IHME / Global Burden of Disease Study 2023
Analiza opracowana przez zespół pod kierownictwem Simona I. Haya i Christophera J. L. Murraya z Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) przy Uniwersytecie Waszyngtońskim w Seattle została przygotowana w ramach projektu Global Burden of Disease Study 2023. Wynika z niej, że odsetek życia spędzanego w złym stanie zdrowia wzrósł na świecie z 13,6 procent w 1990 roku do 14,5 procent w 2023 roku. Kobiety w 2023 roku spędzały w złym zdrowiu średnio 12,1 roku, co stanowi niemal 16 procent ich oczekiwanej długości życia. Mężczyźni zmagali się z chorobami krócej – średnio przez 9,3 roku. Badanie, sfinansowane przez Fundację Billa i Melindy Gatesów, objęło dane historyczne z 204 państw i terytoriów. Autorzy zadeklarowali, że przy redagowaniu części tekstu korzystali z narzędzi sztucznej inteligencji, a ostateczną treść zweryfikowali samodzielnie.
Różnice geograficzne i główne przyczyny
Najdłuższy okres życia z ograniczeniami sprawności dotyczy mieszkańców państw o najwyższych dochodach – średnia luka wynosi tam 12,7 roku. Liderem w tym zestawieniu są Stany Zjednoczone, gdzie czas przeżyty w złym zdrowiu wynosi średnio 14 lat. Kolejne miejsca zajmują Australia i Kanada. Z kolei najniższą bezwzględną lukę, wynoszącą średnio 9 lat, odnotowano w Afryce Subsaharyjskiej. Za ponad 57 procent lat przeżytych w złym zdrowiu odpowiada pięć grup schorzeń nieletalnych. Należą do nich bóle dolnego odcinka kręgosłupa, depresja i stany lękowe, utrata słuchu oraz urazy po upadkach. Jeden ze współautorów, Shuhei Nomura, zadeklarował otrzymanie grantu od japońskiego Ministerstwa Edukacji, Kultury, Sportu, Nauki i Technologii.
Wyzwania dla systemów ochrony zdrowia
Wspomniana luka chorobowości oznacza matematyczną różnicę między całkowitą oczekiwaną długością życia a oczekiwaną długością życia w zdrowiu. Zjawisko to narasta w niemal wszystkich analizowanych regionach – w 203 z 204 badanych państw. Współczesna medycyna skutecznie zapobiega zgonom w stanach ostrych, nie eliminuje jednak przewlekłych schorzeń układu ruchu, narządów zmysłów czy zaburzeń psychicznych. W efekcie dłuższe życie nie przekłada się na proporcjonalny przyrost lat przeżytych w pełnej sprawności.
Autorzy badania zastrzegają, że większa luka w zamożnych krajach może wynikać z lepszego dostępu do diagnostyki. W uboższych regionach te same schorzenia często pozostają niewykryte. Ponadto szacunki dla krajów rozwijających się opierają się na modelach matematycznych. Publikacja nie zawiera przy tym szczegółowych danych dla Polski. Dla globalnego sektora medycznego wnioski te oznaczają konieczność przedefiniowania priorytetów – kluczowe staje się przesunięcie uwagi z samego przedłużania życia na inwestycje w profilaktykę oraz opiekę w chorobach przewlekłych.
Porównanie luki chorobowości (liczby lat przeżytych w złym zdrowiu) w wybranych krajach i regionach w 2023 roku
| Państwo / Region | Średnia liczba lat w złym zdrowiu (luka chorobowości) | Procentowy udział w długości życia |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | 14,0 roku | Brak danych |
| Australia | 13,9 roku | Brak danych |
| Kanada | 13,7 roku | Brak danych |
| Grecja | Brak danych | 14,7% |
| Średnia dla krajów wysokorozwiniętych (wysoki SDI) | 12,7 roku | Brak danych |
| Średnia globalna (kobiety) | 12,1 roku | ok. 16,0% |
| Średnia globalna (ogółem) | 10,7 roku | 14,5% |
| Średnia globalna (mężczyźni) | 9,3 roku | Brak danych |
| Afryka Subsaharyjska | 9,0 roku | Brak danych |
Dane na podstawie badania Global Burden of Disease Study 2023 (The Lancet Public Health)
Słownik pojęć
- Luka chorobowości (morbidity gap)
- Różnica matematyczna między całkowitą oczekiwaną długością życia (lifespan) a oczekiwaną długością życia w zdrowiu (healthspan). Określa czas spędzony w chorobie lub z ograniczeniem sprawności.
- SDI (Socio-demographic Index)
- Wskaźnik rozwoju społeczno-demograficznego uwzględniający m.in. dochód na mieszkańca, poziom edukacji oraz współczynnik dzietności. Pomaga klasyfikować kraje pod względem rozwoju.
- Lifespan (Długość życia)
- Całkowity czas trwania życia człowieka, od narodzin do śmierci, bez względu na stan zdrowia.
- Healthspan (Długość życia w zdrowiu)
- Okres życia, który człowiek przeżywa w pełnym zdrowiu, wolny od poważnych chorób przewlekłych i niepełnosprawności.
- Choroby nieletalne
- Schorzenia, które nie prowadzą bezpośrednio do zgonu pacjenta, ale znacząco obniżają jakość jego życia i sprawność (np. bóle kręgosłupa, utrata słuchu, depresja).
