USA z 12,7 mln nadmiarowych zgonów na tle innych bogatych krajów

Naukowcy z Boston University School of Public Health obliczyli, że w latach 1999–2022 w Stanach Zjednoczonych doszło do około 12,7 mln nadmiarowych zgonów w porównaniu z 17 innymi krajami wysokodochodowymi, a w 2022 r. ogólna śmiertelność w USA była o 38 proc. wyższa niż w tych państwach. Największy udział w tej różnicy miały choroby sercowo‑naczyniowe i metaboliczne oraz zgony związane z narkotykami i alkoholem. Badanie opublikowane w JAMA Network Open przeprowadzili badacze z Boston University we współpracy z naukowcami z Harvard Medical School i Hunter College/CUNY. Wykorzystali dane o przyczynach zgonów z bazy WHO Mortality Database, porównując sytuację w USA z 17 innymi bogatymi krajami, wśród których znalazły się m.in. Australia, Kanada, Francja, Japonia i Wielka Brytania. Nadmiarowe zgony zdefiniowali jako takie, które nie wystąpiłyby, gdyby wskaźniki śmiertelności według wieku i przyczyny w USA były takie jak średnia dla tych państw. Analiza pokazała, że przez większość badanego okresu głównym źródłem nadmiarowych zgonów były choroby układu krążenia, takie jak choroba niedokrwienna serca, nadciśnienie tętnicze czy udar. Wraz z chorobami metabolicznymi, m.in. cukrzycą i schorzeniami nerek, odpowiadały one za ponad połowę wszystkich nadmiarowych zgonów w 2022 r. Autorzy wskazują, że po wcześniejszym spadku śmiertelność z powodu chorób sercowo‑naczyniowych ponownie zaczęła rosnąć po 2010 r. Drugą dużą grupę przyczyn stanowiły zgony związane z używaniem substancji psychoaktywnych – przede wszystkim przedawkowania narkotyków, choroby związane z alkoholem oraz samobójstwa. Badacze odnotowali szczególnie gwałtowny wzrost zgonów z powodu narkotyków po 2013 r., co wiążą z rozpowszechnieniem fentanylu na amerykańskim rynku. Według cytowanych analiz liczba zgonów związanych z zatruciami narkotykami w 2022 r. przekroczyła 130 tys., co znacząco przewyższa oficjalne statystyki zgonów z powodu przedawkowania, sugerując szerszą definicję tej kategorii. Pandemia COVID‑19 dodatkowo pogłębiła różnice między USA a innymi krajami wysokodochodowymi. Choroba wywołana przez SARS‑CoV‑2 była jedną z głównych przyczyn nadmiarowych zgonów w latach 2020–2022 i odpowiadała za około jedną piątą takich zgonów w 2020 i 2021 r. Jednocześnie w tym okresie odnotowano także wyraźne wzrosty śmiertelności z powodu innych chorób. W komentarzu cytowanym przez agencję PAP główny autor badania, dr Jacob Bor z Boston University, zwrócił uwagę, że kraje o podobnym lub nawet gorszym dostępie do zaawansowanych technologii medycznych osiągają lepsze wyniki zdrowotne niż USA. Jego zdaniem wymaga to analizy rozwiązań politycznych i społecznych zastosowanych w tych państwach. Współautor Andrew Stokes podkreślił, że dotychczas debata koncentrowała się na tzw. „deaths of despair”, podczas gdy w ujęciu bezwzględnym jeszcze większy wpływ na nadmiarowe zgony mają choroby kardiometaboliczne. Autorzy badania przypominają, że ich praca wpisuje się w szerszy trend tzw. „US mortality disadvantage” – od kilku dekad Stany Zjednoczone coraz wyraźniej odstają od innych krajów OECD pod względem długości życia i śmiertelności z powodu chorób przewlekłych. W literaturze jako przyczyny tego zjawiska wymienia się m.in. brak powszechnego, równego dostępu do opieki zdrowotnej, duże nierówności dochodowe, wysokie rozpowszechnienie otyłości i chorób metabolicznych oraz kryzys opioidowy. Badacze oceniają, że ograniczenie nadmiarowych zgonów wymaga nie tylko nowych terapii, ale także zmian politycznych i społecznych – od wzmocnienia profilaktyki kardiometabolicznej i podstawowej opieki zdrowotnej po skuteczniejszą politykę wobec narkotyków i alkoholu. Pełny tekst analizy, wraz z listą krajów porównawczych i szczegółową metodologią, jest dostępny w JAMA Network Open i może stanowić punkt wyjścia do dalszej dyskusji o reformach zdrowia publicznego w USA.