USA: trzeci z rzędu spadek zgonów z przedawkowania, rosną obawy o cięcia w redukcji szkód

Około 70 tys. osób zmarło w USA z powodu przedawkowania narkotyków w 2025 r., o około 14 proc. mniej niż rok wcześniej – wynika z wstępnych danych federalnego Centrum Kontroli i Prewencji Chorób (CDC). To trzeci z rzędu rok spadku liczby zgonów i najdłuższy taki trend od końca lat 90., gdy CDC zaczęło szczegółowo raportować zgony z przedawkowania.

Według CDC łączna liczba zgonów z 2025 r. jest zbliżona do poziomu z 2019 r., sprzed pandemii COVID-19. Spadki odnotowano w odniesieniu do kilku głównych klas substancji, w tym fentanylu, kokainy i metamfetaminy. Zgony zmalały w zdecydowanej większości stanów, choć siedem zanotowało wzrost, w tym co najmniej 10-procentowe wzrosty w Arizonie, Kolorado i Nowym Meksyku. – Jestem ostrożnym optymistą i mam nadzieję, że to sygnał zasadniczej zmiany przebiegu kryzysu przedawkowań – powiedział cytowany przez amerykańskie media Brandon Marshall, epidemiolog z Brown University.

Eksperci przypominają, że jeszcze w 2022 r. liczba zgonów sięgała niemal 110 tys. rocznie, a pandemia wywołała gwałtowny wzrost śmiertelności związanej z narkotykami. Na obecny spadek, ich zdaniem, mogło złożyć się kilka czynników: szersza dostępność odwracającego przedawkowanie naloksonu, rozszerzenie leczenia substytucyjnego, zmiany w sposobie używania substancji oraz napływ miliardów dolarów z ugód sądowych z producentami i dystrybutorami opioidów na receptę. Nie ma jednak jednego badania, które pozwalałoby precyzyjnie rozdzielić wpływ poszczególnych interwencji.

Cięcia w redukcji szkód

Równolegle do pozytywnego trendu dane z laboratoriów i decyzje władz budzą obawy o dalszy rozwój sytuacji. Federalna agencja SAMHSA w liście z kwietnia poinformowała beneficjentów grantów, że środki federalne nie będą już mogły finansować pasków i zestawów do badania domieszek w nielegalnych narkotykach, w tym pasków na fentanyl. Urzędnicy zapowiedzieli także „odejście od usług ułatwiających używanie nielegalnych narkotyków”, wymieniając czyste strzykawki i telefony pomocowe dla osób używających.

Z decyzją nie zgadzają się organizacje pacjenckie i część specjalistów zdrowia publicznego. Zwracają uwagę, że badania z USA, Kanady i Europy pokazują, iż dystrybucja naloksonu, programy wymiany igieł, terapia agonistami opioidowymi oraz testy na domieszki obniżają ryzyko zgonu i infekcji, nie zwiększając przy tym używania substancji w populacji. – Zaczynamy widzieć spadki liczby zgonów w niektórych miejscach właśnie dzięki redukcji szkód – mówi cytowana przez media Kimberly Douglas z organizacji Black Moms Against Overdose.

Nowe syntetyczne opioidy i niepewna przyszłość

Dodatkowym źródłem niepokoju jest zmieniający się rynek narkotykowy. Center for Forensic Science Research and Education w Pensylwanii, działające w ramach krajowego systemu wczesnego ostrzegania, zidentyfikowało 27 nowych substancji psychoaktywnych w próbkach narkotyków w 2025 r. i 23 kolejne w ciągu niespełna pięciu miesięcy 2026 r. Wśród nich jest cychlorphine, bardzo silny syntetyczny opioid opisywany jako nawet dziesięciokrotnie mocniejszy niż fentanyl, wykrywany jako domieszka w nielegalnych narkotykach bez wiedzy użytkowników.

Od końca lat 90. kryzys przedawkowań w USA przeszedł trzy fale: najpierw nadużywanie opioidów na receptę, potem heroiny, a od połowy minionej dekady dominację nielegalnego fentanylu i jego pochodnych. Obecny poziom około 70 tys. zgonów rocznie nadal lokuje przedawkowania wśród głównych, możliwych do uniknięcia przyczyn śmierci, obok wypadków drogowych i samobójstw.

Eksperci oceniają, że utrzymanie spadkowego trendu będzie zależeć od stabilnego finansowania leczenia uzależnień i programów redukcji szkód oraz szybkiego monitorowania nowych substancji w obrocie. Ostrzegają, że cięcia w tych usługach, połączone z pojawianiem się silniejszych opioidów, mogą w krótkim czasie doprowadzić do zatrzymania lub odwrócenia spadku liczby zgonów, zwłaszcza w najbardziej obciążonych regionach i społecznościach.