Zaburzenia psychiczne awansowały na 5. miejsce w rankingu DALY

Liczba osób żyjących z zaburzeniami psychicznymi na świecie wzrosła z 599 mln w 1990 r. do 1,17 mld w 2023 r. – wynika z analizy Global Burden of Disease 2023, opublikowanej 22 maja 2026 r. w „The Lancet”. Badanie objęło 204 kraje i terytoria. Pokazuje, że zaburzenia psychiczne były w 2023 r. piątą przyczyną utraty zdrowia mierzonej wskaźnikiem DALY, wobec 12. miejsca w 1990 r.

Analizę przygotowali naukowcy związani m.in. z University of Queensland, University of Washington oraz Queensland Centre for Mental Health Research w ramach programu Global Burden of Disease Study 2023. Z przytaczanych w relacjach danych wynika, że wzrost liczby osób żyjących z zaburzeniami psychicznymi wyniósł około 95–95,5 proc., a więc był bliski podwojeniu. Badacze oceniali trendy z lat 1990–2023 dla 12 grup zaburzeń psychicznych.

Największe wzrosty dotyczyły lęku i depresji

Według części relacji największy wzrost liczby przypadków dotyczył zaburzeń lękowych i depresji. Surowa liczba przypadków zaburzeń lękowych wzrosła od 1990 r. o 158 proc., a depresji – o 131 proc. Jednocześnie dane przywoływane przez ABC wskazują, że po uwzględnieniu wzrostu populacji skala zmian była mniejsza: dla lęku wyniosła ponad 47 proc., a dla depresji około 24 proc. To rozróżnienie ma znaczenie dla interpretacji trendu.

Autorzy oraz materiały towarzyszące publikacji wskazują też, że zaburzenia psychiczne są globalnie wiodącą przyczyną niepełnosprawności. To sformułowanie najpewniej odnosi się jednak do miary związanej z latami przeżytymi z niepełnosprawnością, a nie do ogólnego rankingu DALY. DALY łączy bowiem lata przeżyte z niepełnosprawnością z latami utraconymi z powodu przedwczesnej śmierci. Dlatego zaburzenia psychiczne mogą jednocześnie być czołową przyczyną niepełnosprawności i zajmować piąte miejsce w globalnym rankingu tej szerszej miary.

Jak interpretować te dane

W badaniach tego typu trzeba odróżniać bezwzględną liczbę przypadków od wskaźników populacyjnych i wskaźników standaryzowanych względem wieku. Sam wzrost liczby osób z rozpoznaniem nie oznacza automatycznie, że ryzyko dla przeciętnej osoby zwiększyło się w takim samym stopniu. Na wyniki wpływają także wzrost populacji, starzenie się społeczeństw, lepsza wykrywalność oraz jakość danych. Materiał źródłowy nie pozwala też precyzyjnie oddzielić wpływu pandemii COVID-19 od zmian demograficznych i diagnostycznych.

Nowa publikacja aktualizuje obraz globalnego obciążenia do 2023 r. i wskazuje na rosnące wyzwanie dla systemów ochrony zdrowia. Jednocześnie dostępne materiały nie rozstrzygają dokładnie, jaka część tego trendu wynika z rzeczywistych zmian epidemiologicznych, a jaka z lepszego rozpoznawania oraz pełniejszych danych.