Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował w najnowszym raporcie o absencji chorobowej, że liczba zwolnień lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania wzrosła w Polsce z około 1,16 mln w 2019 r. do 1,8 mln w 2025 r., a łączna liczba dni nieobecności z tego powodu sięgnęła 34,1 mln. Oznacza to, że w ciągu siedmiu lat wystawiono o 51,3 proc. więcej zaświadczeń, a liczba dni absencji wzrosła o 68,7 proc. ZUS podaje, że w 2019 r. zaświadczenia lekarskie z tytułu zaburzeń psychicznych wygenerowały ponad 20 mln dni niezdolności do pracy. W 2025 r. takich dni było już 34,1 mln, przy 1,8 mln wystawionych zwolnień. Dane dotyczą wyłącznie kategorii „zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania” w statystykach ubezpieczonych w FUS, a nie wszystkich przyczyn chorobowych. Raport, którego fragmenty przytacza PAP i inne media, wskazuje na „znaczący wzrost” tej grupy przyczyn w ostatnich siedmiu latach. W strukturze zwolnień z tytułu zaburzeń psychicznych najczęściej pojawiają się rozpoznania związane z reakcją na ciężki stres i zaburzeniami adaptacyjnymi – stanowią one 36,7 proc. wszystkich takich zaświadczeń. Kolejne kategorie to inne zaburzenia lękowe (18,6 proc.), epizod depresyjny (17,2 proc.) oraz zaburzenia depresyjne nawracające (8,4 proc.). 4 proc. zwolnień przypisano do zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania spowodowanych użyciem alkoholu. Psycholog pracy dr hab. Sylwiusz Retowski z Uniwersytetu SWPS ocenia w rozmowie z PAP, że wzrost liczby zwolnień psychiatrycznych „związany jest przede wszystkim ze zwiększającą się świadomością społeczeństwa w obszarze zdrowia psychicznego”. Jego zdaniem Polacy coraz częściej zgłaszają problemy, które wcześniej woleliby przemilczeć, a słuszność tej tezy potwierdzają dane z innych krajów Unii Europejskiej, gdzie skala L4 z powodów psychicznych ma być porównywalna. Ekspert podkreśla, że przez wiele pokoleń dominowało przyzwyczajenie do znoszenia trudnych warunków pracy, podczas gdy dziś rośnie znaczenie jakości życia. Retowski zwraca uwagę, że obecnie w pracy dominują przeciążenia poznawcze i emocjonalne, a nie fizyczne. Pierwsze wynikają z nadmiaru informacji i konieczności ciągłego przetwarzania bodźców, drugie – z potrzeby kontrolowania negatywnych emocji, a niekiedy wymuszania określonych reakcji wobec klientów czy współpracowników. Dodaje, że choć pracownicy podejmują indywidualne działania na rzecz swojego dobrostanu psychicznego, nie są one w stanie samodzielnie zmienić środowiska pracy – potrzebne są rozwiązania na poziomie zespołów i całych organizacji. Okres objęty analizą ZUS obejmuje m.in. pandemię COVID-19, upowszechnienie pracy zdalnej i hybrydowej, a także wysoki poziom inflacji i niepewności gospodarczej. W ostatnich latach zaburzenia psychiczne w raportach ZUS konsekwentnie zyskują na znaczeniu jako przyczyna długotrwałej niezdolności do pracy, obok chorób układu mięśniowo‑szkieletowego, ciąży i infekcji. Równocześnie system publicznej psychiatrii i psychologii zmaga się z ograniczoną dostępnością specjalistów i długimi kolejkami. Eksperci wskazują, że rosnąca liczba L4 z powodów psychicznych staje się wyzwaniem systemowym – dla finansów ZUS, organizacji pracy w firmach i kształtowania przepisów prawa pracy, w tym regulacji dotyczących tzw. psychicznego BHP. Kolejne analizy mogą wymagać dokładniejszych danych o strukturze demograficznej, branżowej i kosztach ekonomicznych tego zjawiska, a także szerszej debaty z udziałem ZUS, lekarzy, pracodawców i związków zawodowych.