Najważniejsze
- •Centra zdrowia psychicznego (CZP) staną się stałym świadczeniem gwarantowanym od 1 stycznia 2027 roku, a do 2029 roku mają objąć całą dorosłą populację Polski.
- •Obecnie 127 CZP obejmuje opieką 14,7 mln dorosłych (48% populacji), co oznacza, że 52% Polaków wciąż nie ma dostępu do takiego centrum.
- •Nowy model przewiduje trójskładnikowe finansowanie ryczałtowe – uzależnione od liczby mieszkańców, zakresu świadczeń oraz wskaźników jakości (m.in. czasu oczekiwania na wizytę).
- •Pilotaż reformy (2018-2026) przyniósł 15-25% spadek hospitalizacji psychiatrycznych, ale pełna ewaluacja programu nie jest publicznie dostępna.
- •Krytycy reformy ostrzegają, że planowane oddzielenie CZP od szpitali psychiatrycznych może osłabić odpowiedzialność terytorialną i zwiększyć liczbę hospitalizacji.
Ministerstwo Zdrowia ogłosiło, że centra zdrowia psychicznego od 1 stycznia 2027 roku staną się stałym świadczeniem gwarantowanym, a do 2029 roku mają objąć całą dorosłą populację Polski.
Ministerstwo Zdrowia ogłosiło, że centra zdrowia psychicznego od 1 stycznia 2027 roku staną się stałym świadczeniem gwarantowanym, a do 2029 roku mają objąć całą dorosłą populację Polski. Pilotaż reformy zakończy się z końcem 2026 roku. Od początku 2027 roku CZP będą funkcjonować jako stały element systemu ochrony zdrowia – poinformowała wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka.
Obecnie w Polsce działa 127 centrów zdrowia psychicznego. Według danych Ministerstwa Zdrowia opieką objętych jest około 14,7 mln dorosłych mieszkańców. To oznacza, że 52 proc. dorosłych Polaków wciąż nie ma dostępu do takiego centrum. Finansowanie psychiatrii wzrosło z ponad 5 mld zł w 2022 roku do niemal 10 mld zł w 2026 roku. Resort nie podał jednak podziału tych środków na opiekę środowiskową i szpitalną.
Nowy model finansowania
Nowy model zakłada utrzymanie finansowania ryczałtowego, ale w trójskładnikowej formule. Pierwszy składnik zależy od liczby mieszkańców objętych opieką danego centrum. Drugi wiąże się z zakresem realizowanych świadczeń. Trzeci opiera się na wskaźnikach jakości – m.in. czasie oczekiwania na pierwszą wizytę i szybkości objęcia opieką środowiskową po hospitalizacji – wyjaśnił dyrektor Departamentu Lecznictwa w MZ Maciej Karaszewski.
Ministerstwo zapewnia, że odpowiedzialność terytorialna nadal będzie obowiązywać. Każde CZP musi objąć opieką mieszkańców swojego obszaru. Pacjent może jednak wybrać innego świadczeniodawcę – w praktyce w części przypadków zostanie skierowany do placówki właściwej dla miejsca zamieszkania. Krytycy, w tym były minister zdrowia Marek Balicki i psychiatra Tomasz Szafrański, oceniają, że nowe rozwiązania osłabiają tę odpowiedzialność. Ich zdaniem planowane oddzielenie CZP od szpitali psychiatrycznych może zwiększyć liczbę hospitalizacji.
Dotychczasowe efekty reformy
Głównym celem reformy jest odejście od psychiatrii szpitalnej na rzecz opieki środowiskowej blisko domu. Pilotaż rozpoczęty w 2018 roku przyniósł skrócenie czasu oczekiwania na wizytę oraz 15–25 proc. spadek hospitalizacji psychiatrycznych. Pełna ewaluacja programu nie jest jednak publicznie dostępna. Polska nadal wydaje na psychiatrię znacznie mniej na mieszkańca niż średnia OECD.
Konsultacje publiczne dotyczące nowych przepisów mają rozpocząć się w połowie 2026 roku. Resort nie opublikował jeszcze konkretnych rozporządzeń ani harmonogramu uzupełniania sieci CZP w regionach. W żadnym z dotychczasowych komunikatów nie cytowano organizacji pacjenckich ani nie przedstawiono mechanizmów zapobiegających selekcji najciężej chorych w związku z finansowaniem uzależnionym od wskaźników jakości.
Stan reformy psychiatrii w Polsce – najważniejsze dane liczbowe
| Wskaźnik | Wartość | Okres |
|---|---|---|
| Liczba centrów zdrowia psychicznego (CZP) | 127 | stan obecny |
| Dorośli objęci opieką CZP | 14,7 mln (48% populacji) | stan obecny |
| Dorośli bez dostępu do CZP | ok. 52% populacji | stan obecny |
| Finansowanie psychiatrii | >5 mld zł → ~10 mld zł | 2022 → 2026 |
| Spadek hospitalizacji psychiatrycznych w pilotażu | 15–25% | 2018–2026 |
| Docelowe pokrycie populacji | 100% dorosłych | do 2029 r. |
| Początek stałego finansowania CZP | 1 stycznia 2027 | od 2027 |
Źródło: Ministerstwo Zdrowia, wypowiedzi wiceminister Katarzyny Kęckiej i dyrektora Macieja Karaszewskiego (2025)
Model psychiatrii przed i po reformie CZP
Model przed reformą (tradycyjny)
Model docelowy (CZP od 2027)
Harmonogram wdrażania reformy psychiatrii w Polsce
Źródło: Ministerstwo Zdrowia, zapowiedzi na podstawie wypowiedzi Katarzyny Kęckiej (2025)
Słownik pojęć
- CZP (Centrum Zdrowia Psychicznego)
- Placówka oferująca kompleksową opiekę psychiatryczną w środowisku pacjenta – ambulatoryjną, dzienną i środowiskową – bez konieczności hospitalizacji.
- Opieka środowiskowa
- Forma opieki psychiatrycznej świadczona w miejscu zamieszkania pacjenta, poprzez wizyty domowe zespołów terapeutycznych, mająca na celu leczenie bez izolacji szpitalnej.
- Odpowiedzialność terytorialna
- Zasada, według której dane CZP ma obowiązek objąć opieką wszystkich mieszkańców swojego rejonu (obszaru).
- Finansowanie ryczałtowe
- System finansowania, w którym placówka otrzymuje z góry ustaloną kwotę na opiekę nad populacją, a nie za każdy pojedynczy zabieg czy wizytę.
- Wskaźniki jakości
- Mierniki oceniające efektywność opieki – m.in. czas oczekiwania na pierwszą wizytę, szybkość objęcia opieką środowiskową po hospitalizacji.
- Psychiatria szpitalna
- Tradycyjny model leczenia zaburzeń psychicznych wymagający hospitalizacji pacjenta w oddziale szpitala psychiatrycznego.